MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Judiciary FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणत्या राज्याच्या उच्च न्यायालयाचे कार्यक्षेत्र दमण आणि दीव या केंद्रशासित प्रदेशांपर्यंत विस्तारलेले आहे?

Which of the following state High Court's jurisdiction extends to the Union Territories of Daman and Diu?

पर्याय (Options):
A

गुवाहाटी उच्च न्यायालय

B

मुंबई उच्च न्यायालय

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

केरळ उच्च न्यायालय

D

कलकत्ता उच्च न्यायालय

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर मुंबई उच्च न्यायालय आहे. मुख्य मुद्दे • मुंबई उच्च न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र महाराष्ट्र राज्य आणि दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव या केंद्रशासित प्रदेशांवर आहे. • हे भारतातील तीन उच्च न्यायालयांपैकी एक होते जे 26 जून 1862 रोजी महारानी व्हिक्टोरिया यांनी दिलेल्या लेटर्स पेटंटद्वारे प्रेसिडेन्सी शहरांमध्ये स्थापित केले गेले. • उच्च न्यायालय महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई येथे स्थित आहे. • न्यायालयाला नागपूर, औरंगाबाद आणि पणजी (गोवा) येथे प्रादेशिक शाखा आहेत. अतिरिक्त माहिती • भारतातील उच्च न्यायालये • भारतामध्ये प्रत्येक राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेशात एक उच्च न्यायालय आहे, जरी काही उच्च न्यायालयांचे अधिकारक्षेत्र एकापेक्षा जास्त राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशांवर आहे. • उच्च न्यायालये प्रत्येक राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेशातील मूळ अधिकारक्षेत्राची प्रमुख दिवाणी न्यायालये आहेत आणि त्यांना दिवाणी आणि फौजदारी दोन्ही प्रकरणांची सुनावणी करण्याचा अधिकार आहे. • त्यांना कनिष्ठ न्यायालयांच्या अपीलांची सुनावणी करण्याचा आणि मूलभूत हक्क लागू करण्यासाठी रिट जारी करण्याचा अधिकार देखील आहे. • उच्च न्यायालयांच्या न्यायाधीशांची नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती भारताचे सरन्यायाधीश आणि राज्याच्या राज्यपालांच्या सल्ल्याने करतात. • दमण आणि दीव केंद्रशासित प्रदेश • दमण आणि दीव 2019 पर्यंत दमण आणि दीव या केंद्रशासित प्रदेशाचे दोन स्वतंत्र जिल्हे होते. • 2020 मध्ये, ते दादरा आणि नगर हवेलीमध्ये विलीन होऊन दादरा आणि नगर हवेली आणि दमण व दीव हा नवीन केंद्रशासित प्रदेश तयार झाला. • हे प्रदेश 1961 मध्ये भारताने ताब्यात घेईपर्यंत पोर्तुगीज भारताचा भाग होते. • या प्रदेशांवर अधिकारक्षेत्र असलेले उच्च न्यायालय मुंबई उच्च न्यायालय आहे. • अधिकारक्षेत्र (Jurisdiction) • अधिकारक्षेत्र म्हणजे कायदेशीर निर्णय आणि न्यायनिवाडा करण्याची अधिकृत शक्ती. • उच्च न्यायालयांच्या संदर्भात, ते भौगोलिक क्षेत्र किंवा न्यायालयाला अधिकार असलेल्या प्रकरणांच्या श्रेणीचा संदर्भ देते. • काही उच्च न्यायालयांचे अधिकारक्षेत्र अनेक राज्ये किंवा केंद्रशासित प्रदेशांवर आहे, तर काही एकाच राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशापुरते मर्यादित आहेत. • उच्च न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र कायद्याद्वारे वाढवता किंवा बदलता येते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('केरळ उच्च न्यायालय') आणि पर्याय 2 ('मुंबई उच्च न्यायालय') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → मुंबई उच्च न्यायालय'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'मुंबई उच्च न्यायालय' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('गुवाहाटी उच्च न्यायालय'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मुंबई उच्च न्यायालय' हे ठरते. • पर्याय 3 ('केरळ उच्च न्यायालय'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मुंबई उच्च न्यायालय' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कलकत्ता उच्च न्यायालय'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मुंबई उच्च न्यायालय' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('मुंबई उच्च न्यायालय') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 10

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+