Polity (राज्यव्यवस्था)
Basics of Constitution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारतीय राज्यघटनेतील नागरिकांसाठी समान नागरी संहिता सुनिश्चित करण्याचा प्रयत्न करण्यास राज्याला निर्देश कोणत्या घटनात्मक भागाद्वारे दिला आहे?
Which part of the Indian Constitution directs the State to endeavour to secure a Uniform Civil Code for citizens throughout India?
पर्याय (Options):
A
मूलभूत अधिकार
B
मूलभूत कर्तव्ये
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
राज्याच्या धोरणांची मार्गदर्शक तत्त्वे
D
सरनामा
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
१. घटनात्मक तरतूद: भारतीय राज्यघटनेच्या भाग IV (भाग चार), राज्याच्या धोरणांची मार्गदर्शक तत्त्वे, यातील अनुच्छेद ४४ मध्ये समान नागरी संहितेची तरतूद आहे. या अनुच्छेदानुसार, भारताच्या संपूर्ण भूभागात नागरिकांसाठी समान नागरी संहिता सुनिश्चित करण्याचा राज्याने प्रयत्न करावा. ही तरतूद न्यायालयाद्वारे थेट अंमलबजावणीयोग्य नाही; अनुच्छेद ३७ नुसार मार्गदर्शक तत्त्वे देशाच्या प्रशासनात मूलभूत आहेत. २. घटनादुरुस्ती व कायदे: समान नागरी संहितेची तरतूद मूळ राज्यघटनेतच समाविष्ट होती; ती एखाद्या नंतरच्या घटनादुरुस्तीने आणलेली नाही. अनुच्छेद ४४ मध्ये विवाह, घटस्फोट, वारसा किंवा दत्तक यांची स्वतंत्र यादी दिलेली नाही. या विषयांवरील वैयक्तिक कायद्यांशी समान नागरी संहितेचा संबंध येऊ शकतो. ३. न्यायालयीन निर्णय: मोहम्मद अहमद खान विरुद्ध शाह बानो बेगम (१९८५) आणि सरला मुद्गल विरुद्ध भारत संघ (१९९५) या प्रकरणांत सर्वोच्च न्यायालयाने समान नागरी संहितेच्या प्रश्नावर महत्त्वपूर्ण निरीक्षणे नोंदवली. मात्र, या निर्णयांनी अनुच्छेद ४४ ला न्यायालयीन अंमलबजावणीयोग्य मूलभूत अधिकाराचे स्वरूप दिलेले नाही. म्हणून योग्य उत्तर पर्याय ३ आहे.