MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय राज्यघटनेचा खालीलपैकी कोणता भाग केंद्र आणि राज्यांमधील संबंधांबद्दल नमूद करतो?

Which of the following Parts of the Indian Constitution mentions about the relations between the Union and the States?

पर्याय (Options):
A

भाग VIII

B

भाग XI

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

भाग X

D

भाग VII

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर भाग XI आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय संविधानाचा भाग XI विशेषतः केंद्र आणि राज्यांमधील संबंधांशी संबंधित आहे. • या भागामध्ये अनुच्छेद 245 ते 263 समाविष्ट आहेत, जे केंद्र आणि राज्यांमधील वैधानिक, प्रशासकीय आणि आर्थिक संबंधांची रूपरेषा देतात. • तो दोन प्रकरणांमध्ये विभागलेला आहे: प्रकरण I - वैधानिक संबंध आणि प्रकरण II - प्रशासकीय संबंध. • अनुच्छेद 245 संसद आणि राज्यांच्या विधानमंडळांनी तयार केलेल्या कायद्यांची व्याप्ती परिभाषित करतो. • अनुच्छेद 246 ते 254 केंद्र, राज्य आणि समवर्ती सूचीच्या आधारे केंद्र आणि राज्यांमध्ये वैधानिक अधिकारांचे वितरण करतात. • अनुच्छेद 256 ते 263 प्रशासकीय संबंधांवर लक्ष केंद्रित करतात, ज्यात राज्ये आणि केंद्राचे दायित्व आणि त्यांच्यातील समन्वय यांचा समावेश आहे. • या तरतुदी अधिकारांचे विभाजन आणि जबाबदाऱ्या सुनिश्चित करतात, ज्यामुळे भारतातील प्रशासनाची संघीय रचना राखली जाते. पूरक माहिती: • भाग VIII • भारतीय संविधानाचा भाग VIII केंद्रशासित प्रदेशांशी संबंधित आहे. • यामध्ये अनुच्छेद 239 ते 241 समाविष्ट आहेत, जे केंद्रशासित प्रदेशांच्या प्रशासनासाठी एक रूपरेषा प्रदान करतात. • केंद्रशासित प्रदेशांचे थेट केंद्र सरकारद्वारे प्रशासन केले जाते, जरी काही केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये दिल्ली आणि पुद्दुचेरीसारख्या विधानसभा आहेत. • भाग X • भाग X अनुसूचित आणि आदिवासी क्षेत्रांच्या प्रशासनावर लक्ष केंद्रित करतो. • यामध्ये अनुच्छेद 244 आणि 244A समाविष्ट आहेत, जे अनुसूचित जमातींच्या प्रशासन आणि अधिकारांच्या संरक्षणासाठी विशेष तरतुदी प्रदान करतात. • भाग VII • भाग VII सुरुवातीला भाग-ब राज्यांशी संबंधित तरतुदींशी संबंधित होता, ज्या नंतर भारतातील राज्यांच्या पुनर्रचनेनंतर काढून टाकण्यात आल्या. • 1956 मध्ये संविधानातील सातव्या दुरुस्तीनंतर तो अनावश्यक ठरला.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('भाग X') आणि पर्याय 2 ('भाग XI') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 245 → भाग XI'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 245 चा संबंध थेट 'भाग XI' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('भाग VIII'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'भाग XI' हे ठरते. • पर्याय 3 ('भाग X'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'भाग XI' हे ठरते. • पर्याय 4 ('भाग VII'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'भाग XI' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('भाग XI') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 08

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+