MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय संविधानाच्या मूलभूत हक्कांविषयी खालीलपैकी कोणते विधान अयोग्य आहे?

Which of the following statements is INCORRECT about the Fundamental Rights of the Indian Constitution?

पर्याय (Options):
A

ते निरपेक्ष आहेत.

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक हक्क हे मूलभूत हक्क आहेत.

C

ते वाजवी निर्बंधांच्या अधीन आहेत.

D

ते न्यायप्रविष्ट आहेत.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर ते निरपेक्ष आहेत आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय संविधानातील मूलभूत हक्क निरपेक्ष नाहीत; सार्वजनिक सुव्यवस्था, नैतिकता आणि राष्ट्रीय सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी ते वाजवी निर्बंधांच्या अधीन आहेत. • संविधानाचे अनुच्छेद 19(2) स्पष्टपणे भाषण आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर वाजवी निर्बंधांचा उल्लेख करते. • मूलभूत हक्क अनुच्छेद 32 नुसार न्यायप्रविष्ट आहेत म्हणजेच ते न्यायालयांद्वारे लागू केले जाऊ शकतात, जे सांविधानिक उपाय योजण्याचे हक्क प्रदान करते. • संविधान अल्पसंख्याक गटांचे संरक्षण करण्यासाठी अनुच्छेद 29 आणि 30 अंतर्गत मूलभूत हक्क म्हणून सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक हक्क प्रदान करते. • मूलभूत हक्कांची हमी दिली जात असली तरी, अनुच्छेद 359 नुसार राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात, अनुच्छेद 20 आणि 21 वगळता, ते निलंबित केले जाऊ शकतात. पूरक माहिती: • मूलभूत हक्क: • हे भारतीय संविधानाच्या भाग III मध्ये अनुच्छेद 12 ते 35 पर्यंत समाविष्ट आहेत. • ते व्यक्तींचे मूलभूत हक्क आणि स्वातंत्र्य सुनिश्चित करतात, ज्यात समानता, स्वातंत्र्य, शोषणापासून संरक्षण आणि धार्मिक स्वातंत्र्य यांचा समावेश आहे. • त्यांचे पुढील सहा श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले गेले आहे: समानतेचा हक्क, स्वातंत्र्याचा हक्क, शोषणाविरुद्धचा हक्क, धार्मिक स्वातंत्र्याचा हक्क, सांस्कृतिक व शैक्षणिक हक्क आणि सांविधानिक उपाय योजण्याचा हक्क. • वाजवी निर्बंध: • सार्वजनिक सुव्यवस्था, नैतिकता, आरोग्य, सुरक्षा आणि परकीय राष्ट्रांशी मैत्रीपूर्ण संबंध राखण्यासाठी निर्बंध लादले जातात. • असे निर्बंध संविधानात परिभाषित केलेले असून अधिकाऱ्यांकडून गैरवापर टाळण्यासाठी न्यायिक पुनरावलोकनाद्वारे ते कायम ठेवले जातात. • अनुच्छेद 32 - सांविधानिक उपाय योजण्याचा हक्क: • डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांनी याला "संविधानाचे हृदय व आत्मा" असे संबोधले आहे. • जो व्यक्तींना मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी थेट सर्वोच्च न्यायालयात जाण्याची परवानगी देतो. • न्यायालये देहोपस्थिती (हेबियस कॉर्पस), महादेश (मँडॅमस), प्रतिबंध (प्रोहिबिशन), क्वाधिकार (को वॉरंटो) व प्राकर्षण (सर्शिओराराय) यांसारखे प्राधिलेख जारी करण्यास सक्षम करतात. • मूलभूत हक्कांचे निलंबन: • अनुच्छेद 352 अंतर्गत राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात, काही मूलभूत हक्क निलंबित केले जाऊ शकतात. • अनुच्छेद 20 आणि 21 अंतर्गत असलेले हक्क आणीबाणीतदेखील निलंबित केले जाऊ शकत नाहीत. • अनुच्छेद 358 आणि अनुच्छेद 359 हे आणीबाणीदरम्यान निलंबनासाठीच्या अटी निर्दिष्ट करतात.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'ते निरपेक्ष आहेत.' हे अचूक उत्तर आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 19 → ते निरपेक्ष आहेत.'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 19 चा संबंध थेट 'ते निरपेक्ष आहेत.' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक हक्क हे मूलभूत हक्क आहेत.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ते निरपेक्ष आहेत.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('ते वाजवी निर्बंधांच्या अधीन आहेत.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ते निरपेक्ष आहेत.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('ते न्यायप्रविष्ट आहेत.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ते निरपेक्ष आहेत.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('ते निरपेक्ष आहेत.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 08

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+