अनुच्छेद 85 हे योग्य उत्तर आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• भारतीय संविधानातील भाग 5 मधील अनुच्छेद 79 ते अनुच्छेद 122 संसदेच्या कार्यपद्धती आणि अधिकारांशी संबंधित आहेत.
• अनुच्छेद 85, संसदेची सत्रे, सत्रसमाप्ती व विसर्जन यांच्याशी संबंधित आहे.
• संसदेची सत्रे:
• अभिनिमंत्रित करणे: राष्ट्रपती, संसदेच्या दोन्ही सभागृहांना अभिनिमंत्रित करतात आणि वर्षातून सहसा तीन सत्रे अनिवार्य नसली तरी आयोजित केली जातात.
• अर्थसंकल्पीय अधिवेशन: फेब्रुवारी ते मे
• पावसाळी अधिवेशन: जुलै ते सप्टेंबर
• हिवाळी अधिवेशन: नोव्हेंबर ते डिसेंबर
• दोन सत्रांमधील कमाल अंतर सहा महिन्यांपेक्षा अधिक नसावे.
• स्थगिती: बैठकीमध्ये ठराविक वेळेसाठी काम स्थगित केले जाते. जो कालावधी तास, दिवस किंवा आठवडे इतका असू शकतो.
• बेमुदत स्थगिती: संसदेची बैठक अनिश्चित काळासाठी संपुष्टात आणते.
• सत्रसमाप्ती: राष्ट्रपती केवळ एखादे सत्रच संपुष्टात आणू शकत नाहीत, तर सभागृहाचे सत्र देखील संपवू शकतात. सभागृहासमोर प्रलंबित असलेली विधेयके किंवा इतर कोणत्याही कार्यावर याचा परिणाम होत नाही.
• विसर्जन: अंतिम प्रक्रिया आणि केवळ लोकसभा याच्या अधीन असते. राष्ट्रपती सभागृह विसर्जित करण्याचा निर्णय घेतात.
पूरक माहिती:
+---------------+----------------------------------------------------------------------------+
| अनुच्छेद क्र. | संबंध |
+---------------+----------------------------------------------------------------------------+
| 79 | संसदेची रचना |
| 80 | राज्यसभेची रचना |
| 81 | लोकसभेची रचना |
| 82 | प्रत्येक जनगणनेनंतर पुनःसमायोजन |
| 83 | संसदेच्या सभागृहाचा कालावधी |
| 84 | संसदेच्या सदस्यत्वाकरता अर्हता |
| 85 | संसदेची सत्रे, सत्रसमाप्ती व विसर्जन |
| 86 | राष्ट्रपतीचा सभागृहांना संबोधून अभिभाषण करण्याचा आणि संदेश पाठवण्याचा हक्क |
| 87 | राष्ट्रपतीचे विशेष अभिभाषण |
| 88 | मंत्री व महान्यायवादी यांचे सभागृहांबाबत हक्क |
+---------------+----------------------------------------------------------------------------+
The correct answer is Article 85.
Explanation & Key Takeaways:
• Article 79 to Article 122 in Part V of the constitution deals with the procedures, and powers, of the Parliament.
• Article 85 deals with sessions of Parliament, its prorogation, and dissolution.
• Sessions of the Parliament:
• Summoning: President summons both houses and usually there are three sessions in a year though not compulsory
• Budget session: February to May
• Monsoon session: July to September
• Winter session: November to December
• The maximum gap between two sessions should not be more than 6 months.
• Adjournment: Suspends the work for a specific time in a sitting which may be for hours, days or weeks.
• Adjournment Sine Die: Terminates the sitting of Parliament for an indefinite period.
• Prorogation: President may not only terminates a session but also a session of the House. It does not affect the bills or any other business pending before the house.
• Dissolution: Irrevocable process and only Lok Sabha is subjected to it. President decides to dissolve the house.
Related Concepts:
+-------------+-------------------------------------------------------+
| Article No. | Related to |
+-------------+-------------------------------------------------------+
| 79 | Constitution of Parliament |
| 80 | Composition of the Council of State i.e. Rajya Sabha |
| 81 | Composition of the House of the People i.e. Lok Sabha |
| 82 | Delimitation of constituencies |
| 83 | Duration of the House of the Parliament |
| 84 | Qualifications for membership of the Parliament. |
| 85 | Sessions of Parliament, prorogation and dissolution |
| 86 | Right of the President to address the House |
| 87 | Special address by the President |
| 88 | Rights of Ministers and Attorney-General in the House |
+-------------+-------------------------------------------------------+
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('कलम 89') आणि पर्याय 1 ('कलम 85') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 2 ('Article 89') with Option 1 ('Article 85'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'कलम 85 → कलम 85'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 85 चा संबंध थेट 'कलम 85' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Article 85 → Article 85'. Associate Article 85 directly with 'Article 85'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 2 ('कलम 89'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 85' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('कलम 90'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 85' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('कलम 101'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 85' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('कलम 85') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 2 ('Article 89'): Incorrect. As per official verified records, 'Article 85' is the valid fact.
• Option 3 ('Article 90'): Incorrect. As per official verified records, 'Article 85' is the valid fact.
• Option 4 ('Article 101'): Incorrect. As per official verified records, 'Article 85' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('Article 85').