MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity (राज्यव्यवस्था) Central Government
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

नवीन लोकसभेच्या पहिल्या बैठकीपूर्वी स्थायी अध्यक्षांची निवड होईपर्यंत सभागृहाचे कामकाज सांभाळण्यासाठी हंगामी अध्यक्षांची नियुक्ती कोण करतात?

Who appoints a member to preside over the initial proceedings of a newly constituted Lok Sabha until its regular Speaker is elected?

पर्याय (Options):
A

राज्यसभेचे सभापती

B

भारताचे पंतप्रधान

C

भारताचे राष्ट्रपती

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

लोकसभेचे माजी अध्यक्ष

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
१. घटनात्मक तरतूद: भारतीय राज्यघटनेच्या भाग V मधील कलम ९३ नुसार लोकसभा स्वतःच्या सदस्यांमधून अध्यक्ष व उपाध्यक्ष निवडते. कलम ९४ मध्ये अध्यक्ष व उपाध्यक्षांची पदे रिक्त होण्यासंबंधी तरतुदी आहेत. मात्र, हंगामी अध्यक्षाच्या नियुक्तीची स्वतंत्र व स्पष्ट तरतूद राज्यघटनेत नाही. संसदीय प्रथा व प्रचलित कार्यपद्धतीनुसार राष्ट्रपती हंगामी अध्यक्षांची नियुक्ती करतात. २. घटनादुरुस्ती व कायदे: हंगामी अध्यक्षाच्या नियुक्तीसाठी विशिष्ट घटनादुरुस्ती किंवा स्वतंत्र संसदीय कायदा आवश्यक असल्याची तरतूद नाही. लोकसभेच्या सदस्यांच्या शपथविधीची प्रक्रिया कलम ९९ आणि तिसऱ्या अनुसूचीतील संबंधित शपथविधीच्या नमुन्याशी संबंधित आहे. ३. न्यायालयीन व कायदेशीर संदर्भ: हंगामी अध्यक्षाच्या नियुक्तीबाबत राष्ट्रपतींच्या अधिकाराची स्वतंत्र तरतूद करणारा विशिष्ट सर्वोच्च न्यायालयीन निर्णय या उत्तरासाठी आवश्यक नाही. हंगामी अध्यक्ष प्रारंभी सदस्यांना शपथ देण्याची प्रक्रिया पार पाडतात आणि स्थायी अध्यक्षांच्या निवडणुकीसाठी सभागृहाचे कामकाज चालवतात. स्थायी अध्यक्षांची निवड लोकसभा करते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

हंगामी अध्यक्ष आणि स्थायी अध्यक्ष यांची नियुक्ती किंवा निवड यांत गोंधळ करू नका. हंगामी अध्यक्षांची नियुक्ती राष्ट्रपती करतात; स्थायी अध्यक्षांची निवड लोकसभेचे सदस्य कलम ९३ नुसार करतात. कलम ९५(१) मध्ये अध्यक्षपद रिक्त असताना आणि उपाध्यक्षही उपलब्ध नसताना राष्ट्रपतींना लोकसभेच्या सदस्याची नियुक्ती करून अध्यक्षांची कर्तव्ये पार पाडण्याची तरतूद आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

कलम ९३ = अध्यक्ष व उपाध्यक्षांची निवड; कलम ९४ = पद रिक्त होणे, राजीनामा व पदावरून दूर करणे; कलम ९५ = अध्यक्षांची कर्तव्ये पार पाडण्याची व्यवस्था; कलम ९९ = सदस्यांची शपथ. लक्षात ठेवा: ९३ निवड, ९४ पद, ९५ कार्यभार, ९९ शपथ.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

१. राज्यसभेचे सभापती: राज्यसभेच्या कामकाजाचे अध्यक्षस्थान सांभाळतात; लोकसभेच्या हंगामी अध्यक्षांची नियुक्ती त्यांचे कार्य नाही. २. भारताचे पंतप्रधान: मंत्रिमंडळाचे नेतृत्व करतात आणि नियुक्तीसाठी राजकीय सल्ला देऊ शकतात; परंतु हंगामी अध्यक्षांची नियुक्ती पंतप्रधान स्वतः करत नाहीत. ४. लोकसभेचे माजी अध्यक्ष: त्यांना हंगामी अध्यक्ष नियुक्त करण्याचा स्वतंत्र घटनात्मक अधिकार नाही. नियुक्ती राष्ट्रपती करतात.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेतील अनुच्छेद 348(1)(अ) नुसार, संसदेने कायद्याद्वारे अन्यथा तरतूद करेपर्यंत सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयांतील न्यायिक कामकाजासाठी कोणती भाषा निर्धारित करण्यात आली आहे?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 300A नुसार मालमत्तेच्या अधिकाराचे घटनात्मक स्वरूप आणि त्यापासून वंचित करण्याची अट कोणती आहे?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी सर्वोच्च न्यायालयाला प्राधिलेख (Writs) जारी करण्याचा अधिकार कोणत्या अनुच्छेदाद्वारे प्रदान करण्यात आला आहे?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेतील राष्ट्रपतींच्या नकाराधिकारांपैकी, ज्या अधिकारात राष्ट्रपती विधेयकाला संमती देत नाहीत आणि पुनर्विचारासाठीही परत पाठवत नाहीत, त्या अधिकाराला काय म्हणतात?

Polity (राज्यव्यवस्था) MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेनुसार, गुन्ह्यासाठी दोषी ठरलेल्या व्यक्तीच्या शिक्षेबाबत क्षमादान किंवा शिक्षेत बदल करण्याचा अधिकार भारताच्या राष्ट्रपतींना कोणत्या कलमान्वये प्राप्त होतो?