MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 4 अंतर्गत खालीलपैकी कोणत्या तरतुदींचा समावेश आहे?

Which of the following provisions are covered under Article 4 of the Constitution of India?

पर्याय (Options):
A

आणीबाणीविषयक तरतुदी

B

मूलभूत हक्क

C

वित्तीय अधिकार

D

राज्यांच्या पुनर्रचनेविषयक कायदे

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर राज्यांच्या पुनर्रचनेविषयक कायदे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय संविधानाचे अनुच्छेद 4, हे विशेषतः राज्यांच्या पुनर्रचनेस आणि संबंधित कायद्यांशी संबंधित आहे. • त्यामध्ये असे नमूद केले आहे की, अनुच्छेद 2 (नवीन राज्यांचा प्रवेश किंवा स्थापना) किंवा अनुच्छेद 3 (नवीन राज्यांची निर्मिती आणि विद्यमान राज्यांचे क्षेत्र, सीमा किंवा नावात बदल करणे) अंतर्गत लागू केलेले कोणतेही कायदे संविधान दुरुस्ती मानले जात नाहीत. • अनुच्छेद 4 अंतर्गत ही तरतूद सुनिश्चित करते की, असे कायदे घटनादुरुस्तीच्या अधिक कठोर प्रक्रियेऐवजी संसदेतील साध्या बहुमताने मंजूर केले जाऊ शकतात. • राज्यांच्या पुनर्रचनेत प्रशासकीय, भाषिक, सांस्कृतिक किंवा इतर बाबींवर आधारित राज्यांच्या सीमा, नावे किंवा प्रदेशांमध्ये बदल करणे समाविष्ट असू शकते. • राज्यांच्या पुनर्रचनेच्या उदाहरणांमध्ये 2014 मधील तेलंगणा राज्याची निर्मिती आणि आंध्रप्रदेश राज्याचे विभाजन यांचा समावेश होतो. पूरक माहिती: • आणीबाणीविषयक तरतुदी • आणीबाणीविषयक तरतुदी, भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 352 ते 360 अंतर्गत समाविष्ट आहेत. • ते युद्ध, परकीय आक्रमण, सशस्त्र बंडाळी, वित्तीय अस्थिरता किंवा राज्यातील संवैधानिक यंत्रणेच्या अपयशाच्या दरम्यान राष्ट्रपतींना आणीबाणी घोषित करण्याची परवानगी देतात. • आणीबाणीचे पुढील तीन प्रकार आहेत: राष्ट्रीय आणीबाणी, राज्य आणीबाणी आणि आर्थिक आणीबाणी. • मूलभूत हक्क • मूलभूत हक्क, भारतीय संविधानाच्या भाग III मध्ये समाविष्ट असून अनुच्छेद 12 ते 35 दरम्यान आहेत. • या हक्कांमध्ये समानतेचा हक्क, स्वातंत्र्याचा हक्क, शोषणाविरुद्धचा हक्क, धार्मिक स्वातंत्र्याचा हक्क, सांस्कृतिक व शैक्षणिक हक्क आणि संवैधानिक उपाय योजण्याचा हक्क यांचा समावेश होतो. • ते राज्याच्या मनमानी कृतींपासून नागरिकांचे संरक्षण करतात आणि व्यक्तिगत स्वातंत्र्याची खात्री देतात. • वित्तीय अधिकार • वित्तीय अधिकार, प्रामुख्याने भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 264 ते 293 अंतर्गत समाविष्ट आहेत. • हे अनुच्छेद केंद्र आणि राज्ये यांच्यातील वित्तीय संसाधनांचे वितरण, कराचे अधिकार आणि एकत्रित निधीचे व्यवस्थापन यांच्याशी संबंधित आहेत. • यात महसुलाचे न्याय्य वितरण सुनिश्चित करण्यासाठी वित्त आयोगासारख्या संस्थांची भूमिका देखील समाविष्ट आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('आणीबाणीविषयक तरतुदी') आणि पर्याय 4 ('राज्यांच्या पुनर्रचनेविषयक कायदे') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 4 → राज्यांच्या पुनर्रचनेविषयक कायदे'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 4 चा संबंध थेट 'राज्यांच्या पुनर्रचनेविषयक कायदे' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('आणीबाणीविषयक तरतुदी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्यांच्या पुनर्रचनेविषयक कायदे' हे ठरते. • पर्याय 2 ('मूलभूत हक्क'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्यांच्या पुनर्रचनेविषयक कायदे' हे ठरते. • पर्याय 3 ('वित्तीय अधिकार'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्यांच्या पुनर्रचनेविषयक कायदे' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('राज्यांच्या पुनर्रचनेविषयक कायदे') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+