MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

अनुच्छेद 20 आणि 21 वगळता मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीचे निलंबन भारतीय संविधानाच्या कोणत्या अनुच्छेदांतर्गत होते?

Suspension of enforcement of Fundamental Rights except Articles 20 and 21 occurs under which Article of the Indian Constitution?

पर्याय (Options):
A

अनुच्छेद 353

B

अनुच्छेद 352

C

अनुच्छेद 359

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

अनुच्छेद 360

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर अनुच्छेद 359 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय संविधानातील अनुच्छेद 359, राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी कोणत्याही न्यायालयात जाण्याच्या अधिकाराचे निलंबन करण्याचा अधिकार राष्ट्रपतींना प्रदान करतो. • 1978 च्या 44 व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने एक महत्त्वपूर्ण संरक्षण समाविष्ट केले की, राष्ट्रपती अनुच्छेद 20 आणि अनुच्छेद 21 द्वारे हमी दिलेल्या मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी न्यायालयात जाण्याचा अधिकार निलंबित करू शकत नाहीत. • अनुच्छेद 20 हा अपराधांबद्दलच्या दोषाारोपाबाबत संरक्षण प्रदान करतो, तर अनुच्छेद 21 हा जीवित व व्यक्तिगत स्वातंत्र्याचे संरक्षण देतो; हे अत्यंत मूलभूत अधिकार मानले जातात जे आणीबाणीच्या काळातही अंमलात आणता येतात. • अनुच्छेद 358 च्या उलट, जे युद्ध किंवा परकीय आक्रमणामुळे आणीबाणीच्या घोषणेवर अनुच्छेद 19 अंतर्गत असणारे स्वातंत्र्य (जसे की भाषण आणि एकत्र येणे) आपोआप निलंबित करते, अनुच्छेद 359 कोणतेही हक्क आपोआप निलंबित करत नाही. • अनुच्छेद 359 अंतर्गत निलंबन केवळ तेव्हाच होते जेव्हा राष्ट्रपती एक विशिष्ट राष्ट्रपतींचा आदेश जारी करतात, ज्यामध्ये निलंबित करावयाच्या विशिष्ट मूलभूत हक्कांचा उल्लेख असतो. • हा राष्ट्रपतींचा आदेश जारी झाल्यानंतर मंजुरीसाठी लवकरात लवकर संसदेच्या दोन्ही सभागृहांसमोर सादर करणे आवश्यक असते. पूरक माहिती: • अनुच्छेद 352: • राष्ट्रपतींद्वारे राष्ट्रीय आणीबाणीच्या घोषणेशी संबंधित आहे. • अशी घोषणा युद्ध, परकीय आक्रमण किंवा सशस्त्र बंड या कारणांवरून केली जाऊ शकते. • अनुच्छेद 353: • आणीबाणीच्या घोषणेचा अधिकारांच्या वितरणावर होणाऱ्या परिणामांचे वर्णन करतो. • हा अनुच्छेद कोणत्याही राज्याला निर्देश देण्याचे संघराज्याला त्यांच्या कार्यकारी अधिकाराचा विस्तार करण्याचा अधिकार देतो. • अनुच्छेद 360: • आर्थिक आणीबाणीसंबंधीच्या तरतुदी यात समाविष्ट आहेत. • जर भारताची किंवा त्याच्या कोणत्याही भूभागाची आर्थिक स्थिरता किंवा पत धोक्यात आली आहे अशी राष्ट्रपतींची खात्री पटल्यास ही आणीबाणी घोषित केली जाऊ शकते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('कलम 360') आणि पर्याय 3 ('कलम 359') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 20 → कलम 359'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 20 चा संबंध थेट 'कलम 359' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('कलम 353'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 359' हे ठरते. • पर्याय 2 ('कलम 352'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 359' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कलम 360'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 359' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('कलम 359') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+