MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय राज्यघटनेनुसार भारत कोणत्या नागरिकत्वाच्या मॉडेलचे (मॉडेल) अनुसरण करतो?

India follows which model of citizenship under its Constitution?

पर्याय (Options):
A

दोन: राष्ट्रीय आणि प्रादेशिक

B

तीन: स्थानिक, राज्य, राष्ट्रीय

C

केवळ भारतीय नागरिकत्व

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

दोन: राष्ट्रीय आणि राज्य

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर एक: केवळ भारतीय नागरिकत्व हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारताची राज्यघटना ही एकेरी नागरिकत्व पद्धत प्रस्थापित करते, याचा अर्थ भारत हा दुहेरी राज्यव्यवस्था (केंद्र आणि राज्ये) असलेला एक संघराज्य देश असूनही, संपूर्ण देशासाठी फक्त एकच नागरिकत्व आहे. • या तरतुदीचे सविस्तर वर्णन राज्यघटनेच्या भाग II मधील कलम 5 ते 11 मध्ये केले आहे, जे 26 जानेवारी 1950 रोजी राज्यघटना लागू झाली तेव्हा नागरिकत्वासाठी कोण पात्र होते हे स्पष्ट करते. • इतर संघराज्य पद्धतींच्या विपरीत, भारतीय नागरिक हा केवळ भारतीय संघराज्याशी एकनिष्ठ असतो आणि तो ज्या राज्यात राहतो (उदा. केतळ किंवा राजस्थान) त्या राज्याचे स्वतंत्र नागरिकत्व त्याच्याकडे नसते. • भारतातील एकेरी नागरिकत्वाची संकल्पना ब्रिटिश राज्यघटनेतून प्रेरित झाली आहे, जेणेकरून राष्ट्रीय एकात्मता, बंधुता वाढीस लागावी आणि प्रादेशिकतावादामुळे देशाच्या अखंडतेला बाधा येऊ नये. • भारतातील सर्व नागरिकांना, त्यांच्या जन्म किंवा वास्तव्याच्या ठिकाणाचा विचार न करता, संपूर्ण भारतीय भूप्रदेशात समान मूलभूत हक्क आणि राजकीय विशेषाधिकार मिळतात. पूरक माहिती: • दुहेरी नागरिकत्व मॉडेल : • युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका (USA) आणि स्वित्झर्लंड यांसारख्या देशांमध्ये दुहेरी नागरिकत्वाच्या मॉडेलचे पालन केले जाते, जेथे एखादी व्यक्ती ही राष्ट्रीय सरकारची नागरिक असण्यासोबतच एका विशिष्ट राज्याचीही नागरिक असते. • यामुळे काही वेळा नागरिकांना त्यांच्या वास्तव्याच्या राज्यानुसार वेगवेगळे हक्क किंवा कायदे लागू होऊ शकतात, अशी परिस्थिती टाळून समानता सुनिश्चित करण्यासाठी भारतीय घटनाकारांनी एकेरी नागरिकत्वाची निवड केली. • नागरिकत्व कायदा, 1955 : • राज्यघटना केवळ मूलभूत आराखडा प्रदान करते, तर संसदेने कलम 11 अंतर्गत मिळालेल्या अधिकारांचा वापर करून नागरिकत्व कायदा, 1955 संमत केला, जो 1950 नंतर नागरिकत्व मिळवणे आणि रद्द होणे यावर नियंत्रण ठेवतो. • भारतीय नागरिकत्व पाच पद्धतींनी मिळवता येते: जन्म, वंश, नोंदणी, स्वीकृती, आणि भूप्रदेशाचे विलीनीकरण. • नागरिकत्व संपुष्टात येणे: • भारतीय कायदा एकेरी नागरिकत्वाबाबत कडक आहे; जर एखाद्या भारतीय नागरिकाने स्वेच्छेने दुसऱ्या देशाचे नागरिकत्व पत्करले, तर त्याचे भारतीय नागरिकत्व त्याग किंवा समाप्ती च्या तत्त्वाखाली आपोआप संपुष्टात येते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('दोन: राष्ट्रीय आणि राज्य') आणि पर्याय 3 ('एक: केवळ भारतीय नागरिकत्व') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 5 → एक: केवळ भारतीय नागरिकत्व'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 5 चा संबंध थेट 'एक: केवळ भारतीय नागरिकत्व' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('दोन: राष्ट्रीय आणि प्रादेशिक'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'एक: केवळ भारतीय नागरिकत्व' हे ठरते. • पर्याय 2 ('तीन: स्थानिक, राज्य, राष्ट्रीय'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'एक: केवळ भारतीय नागरिकत्व' हे ठरते. • पर्याय 4 ('दोन: राष्ट्रीय आणि राज्य'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'एक: केवळ भारतीय नागरिकत्व' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('एक: केवळ भारतीय नागरिकत्व') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 06

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+