MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Local Government FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

कोणत्या घटनादुरुस्ती कायद्याने शहरी स्थानिक संस्थांना (महानगरपालिका/नगरपालिका) घटनात्मक दर्जा दिला?

Which Constitutional Amendment Act gave constitutional status to Urban Local Bodies (municipalities)?

पर्याय (Options):
A

86 वी घटनादुरुस्ती कायदा

B

74 वी घटनादुरुस्ती कायदा

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

42 वी घटनादुरुस्ती कायदा

D

73 वी घटनादुरुस्ती कायदा

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर 74 वी घटनादुरुस्ती कायदा आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • 74 व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने, जो 1992 मध्ये मंजूर झाला आणि 1 जून 1993 पासून लागू झाला, शहरी स्थानिक संस्थांना (ULBs) घटनात्मक मान्यता दिली. • याने भारताच्या संविधानात भाग IX-A समाविष्ट केला, ज्यामध्ये अनुच्छेद 243-P ते 243-ZG चा समावेश आहे, ज्यामध्ये नगरपालिकांच्या संरचनेची आणि अधिकारांची सविस्तर माहिती दिली आहे. • या कायद्याने 12 वी अनुसूची लागू केली, ज्यामध्ये नगरपालिकांच्या अखत्यारीत येणाऱ्या 18 कार्यात्मक बाबींची यादी आहे, जसे की शहरी नियोजन, सार्वजनिक आरोग्य आणि अग्निशमन सेवा. • लोकसंख्येच्या आधारे तीन प्रकारच्या नगरपालिका स्थापन करणे या कायद्याने बंधनकारक केले: संक्रमणकालीन क्षेत्रांसाठी नगर पंचायती, लहान शहरी क्षेत्रांसाठी नगर परिषदा (नगरपालिका) आणि मोठ्या शहरी क्षेत्रांसाठी महानगरपालिका. • हे कायदे दर पाच वर्षांनी निवडणुका घेऊन लोकशाही सातत्य सुनिश्चित करतात आणि अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती यांच्यासाठी जागा आरक्षित करतात आणि महिलांसाठी किमान एक-तृतीयांश जागा राखीव ठेवतात. पूरक माहिती: • 73 वी घटनादुरुस्ती कायदा: • 1992 मध्ये संमत करण्यात आलेल्या या कायद्याने ग्रामीण प्रशासनासाठी पंचायती राज संस्थांना (PRIs) घटनात्मक दर्जा दिला. • याने संविधानात भाग IX आणि 11 वी अनुसूची जोडली, ज्यामध्ये 29 कार्यात्मक बाबींचा समावेश आहे. • 86 वी घटनादुरुस्ती कायदा: • 2002 मध्ये मंजूर झालेल्या या कायद्याने 6 ते 14 वर्षे वयोगटातील मुलांसाठी कलम 21A अंतर्गत शिक्षण हा मूलभूत अधिकार बनवला. • याने मार्गदर्शक तत्त्वे (अनुच्छेद 45) देखील अद्ययावत केली आणि एक नवीन मूलभूत कर्तव्य (अनुच्छेद 51A(k)) जोडले. • 42 वी घटनादुरुस्ती कायदा: • याला लघु-संविधान (Mini-Constitution) म्हणून ओळखले जाते, हा कायदा राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात 1976 मध्ये संमत करण्यात आला होता. • याने प्रस्तावनेमध्ये समाजवादी (Socialist), धर्मनिरपेक्ष (Secular) आणि एकात्मता (Integrity) हे शब्द जोडले आणि भाग IVA द्वारे मूलभूत कर्तव्ये समाविष्ट केली.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('42 वी घटनादुरुस्ती कायदा') आणि पर्याय 2 ('74 वी घटनादुरुस्ती कायदा') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 243 → 74 वी घटनादुरुस्ती कायदा'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 243 चा संबंध थेट '74 वी घटनादुरुस्ती कायदा' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('86 वी घटनादुरुस्ती कायदा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '74 वी घटनादुरुस्ती कायदा' हे ठरते. • पर्याय 3 ('42 वी घटनादुरुस्ती कायदा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '74 वी घटनादुरुस्ती कायदा' हे ठरते. • पर्याय 4 ('73 वी घटनादुरुस्ती कायदा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '74 वी घटनादुरुस्ती कायदा' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('74 वी घटनादुरुस्ती कायदा') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 06

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+