MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय संविधानातील कोणते कलम "घटनात्मक उपायांचा अधिकार" प्रदान करते, जे व्यक्तींना मूलभूत अधिकारांच्या अंमलबजावणीसाठी सर्वोच्च न्यायालयात जाण्याचा अधिकार देते?

Which Article of the Constitution of India grants the “Right to Constitutional Remedies,” empowering individuals to move the Supreme Court for enforcement of Fundamental Rights?

पर्याय (Options):
A

अनुच्छेद 226

B

अनुच्छेद 21

C

अनुच्छेद 19

D

अनुच्छेद 32

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर अनुच्छेद 32 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय संविधानाचे अनुच्छेद 32 घटनात्मक उपायांचा अधिकार प्रदान करते, जे नागरिकांना भाग III मध्ये सूचीबद्ध केलेल्या मूलभूत अधिकारांच्या अंमलबजावणीसाठी सर्वोच्च न्यायालयात जाण्याची परवानगी देते. • संविधानाचे शिल्पकार डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांनी या कलमाचे वर्णन 'संविधानाचे हृदय आणि आत्मा' असे केले आहे कारण ते इतर सर्व अधिकारांना कार्यक्षम आणि अंमलबजावणीयोग्य बनवते. • या तरतुदीनुसार सर्वोच्च न्यायालयाला मूलभूत अधिकारांचे रक्षक आणि हमीदार म्हणून नियुक्त केले आहे, जे राज्य वैयक्तिक स्वातंत्र्याचे उल्लंघन करणार नाही याची खात्री करते. • हे कलम न्यायालयाला पाच प्रकारचे प्रादेश (writs) जारी करण्याचा अधिकार देते: बंदी प्रत्यक्षीकरण (Habeas Corpus), परमादेश (Mandamus), प्रतिषेध (Prohibition), उत्प्रेषण (Certiorari), आणि अधिकार पृच्छा (Quo-Warranto). • संविधानात दिलेल्या तरतुदींशिवाय हा अधिकार निलंबित केला जाऊ शकत नाही, विशेषतः राष्ट्रपतींद्वारे कलम 359 अंतर्गत राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात. • कारण ते घटनात्मक रचनेसाठी महत्त्वपूर्ण आहे, सर्वोच्च न्यायालयाने असा निर्णय दिला आहे की कलम 32 हे संविधानाचे मूलभूत वैशिष्ट्य आहे, याचा अर्थ घटनादुरुस्तीनेही ते कमी केले जाऊ शकत नाही किंवा काढून घेतले जाऊ शकत नाही. पूरक माहिती: • अनुच्छेद 226: • उच्च न्यायालयांना मूलभूत अधिकारांच्या अंमलबजावणीसाठी आणि 'इतर कोणत्याही उद्देशासाठी' प्रादेश (writs) जारी करण्याचा अधिकार देते, ज्यामुळे या विशिष्ट बाबतीत सर्वोच्च न्यायालयापेक्षा त्यांना व्यापक अधिकार क्षेत्र मिळते. • अनुच्छेद 21: • जीवित आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याच्या संरक्षणाची हमी देते, ज्यामध्ये असे नमूद केले आहे की कायद्याने प्रस्थापित केलेल्या प्रक्रियेशिवाय कोणत्याही व्यक्तीला त्याच्या जीवनापासून किंवा स्वातंत्र्यापासून वंचित ठेवले जाणार नाही. • न्यायपालिकेने याचा व्यापक अर्थ लावला आहे ज्यामध्ये गोपनीयता, स्वच्छ पर्यावरण आणि कायदेशीर मदत यांसारख्या अधिकारांचा समावेश आहे. • अनुच्छेद 19: • नागरिकांसाठी सहा मूलभूत स्वातंत्र्यांचे रक्षण करते: भाषण आणि अभिव्यक्ती, शांततापूर्ण सभा, संघटना स्थापन करणे, भारतभर संचार करणे, वास्तव्य करणे आणि कोणताही व्यवसाय करणे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('कलम 226') आणि पर्याय 4 ('कलम 32') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 32 → कलम 32'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 32 चा संबंध थेट 'कलम 32' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('कलम 226'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 32' हे ठरते. • पर्याय 2 ('कलम 21'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 32' हे ठरते. • पर्याय 3 ('कलम 19'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 32' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('कलम 32') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 06

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+