MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

प्रस्तावना भारताला धर्मनिरपेक्ष राज्य घोषित करते. याचा अर्थ काय आहे?

The Preamble declares India to be a Secular State. What is the meaning of this?

पर्याय (Options):
A

नागरिकांनी कोणत्याही धर्माचे पालन करू नये

B

राज्य बहुसंख्याक धर्माला प्रोत्साहन देते

C

राज्याद्वारे धर्मावर बंदी आहे

D

राज्य सर्व धर्मांचे समान रक्षण करते

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर राज्य सर्व धर्मांचे समान रक्षण करते हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय संविधानाच्या संदर्भात धर्मनिरपेक्ष या शब्दाचा अर्थ असा आहे की राष्ट्राचा कोणताही राज्य धर्म नाही आणि राज्य सर्व धार्मिक गटांना समान आदर आणि सन्मानाने वागवते हे सुनिश्चित करते. • भारतीय धर्मनिरपेक्षता सकारात्मक धर्मनिरपेक्षतेच्या संकल्पनेवर आधारित आहे, जिथे सरकार धर्मापासून तत्वनिष्ठ अंतर राखते परंतु सामाजिक सुधारणांसाठी हस्तक्षेप करू शकते आणि सर्व धर्मांना समान संरक्षण प्रदान करते. • 1976 च्या 42 व्या घटनादुरुस्ती कायद्याद्वारे धर्मनिरपेक्ष हा शब्द औपचारिकपणे प्रस्तावनेत समाविष्ट करण्यात आला, ज्यामुळे भारतीय राज्यव्यवस्थेचे बहुलवादी स्वरूप अधिक मजबूत झाले. • ही घटनात्मक तरतूद हे सुनिश्चित करते की राज्य ना बहुसंख्याक धर्माला प्रोत्साहन देते ना कोणत्याही अल्पसंख्याक धर्माशी भेदभाव करते, आणि सर्व धर्म समभाव (सर्व धर्मांबद्दल समान आदर) या आदर्शाचे समर्थन करते. • याचा अर्थ असा की प्रत्येक नागरिकाला राज्याच्या हस्तक्षेपाशिवाय आपल्या धर्माचे पालन करण्याचा अधिकार आहे आणि सरकारची धोरणे कोणत्याही विशिष्ट धार्मिक तत्त्वाद्वारे मार्गदर्शित केली जात नाहीत. पूरक माहिती: • घटनात्मक तरतुदी: • कलम 25: सर्व व्यक्तींना सद्सद्विवेकबुद्धीचे स्वातंत्र्य आणि मुक्तपणे धर्माचे आचरण, पालन आणि प्रचार करण्याच्या अधिकाराची हमी देते. • कलम 26: प्रत्येक धार्मिक संप्रदायाला स्वतःचे धार्मिक व्यवहार व्यवस्थापित करण्याचा आणि धर्मादाय हेतूंसाठी संस्था स्थापन करण्याचा अधिकार देते. • कलम 27: कोणत्याही विशिष्ट धर्माच्या प्रचारासाठी किंवा देखभालीसाठी कोणत्याही व्यक्तीला कर भरण्यास भाग पाडण्यापासून राज्याला प्रतिबंधित करते. • कलम 28: पूर्णपणे राज्य निधीतून चालवल्या जाणाऱ्या शैक्षणिक संस्थांमध्ये धार्मिक शिक्षणावर निर्बंध घालते. • कायदेशीर महत्त्व: • एस.आर. बोम्मई विरुद्ध भारत संघ (1994) खटल्यात, सर्वोच्च न्यायालयाने असे मानले की धर्मनिरपेक्षता ही संविधानाची मूलभूत रचना आहे, याचा अर्थ संसदेद्वारे ती कमी किंवा नष्ट केली जाऊ शकत नाही. • कलम 44 अंतर्गत राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे समान नागरी संहितेचा पुरस्कार करतात, ज्याचा उद्देश सर्व नागरिकांसाठी त्यांच्या धर्माची पर्वा न करता कायद्यांचा एक समान संच तयार करणे आहे, जो धर्मनिरपेक्ष शासनाचा एक प्रमुख आधारस्तंभ आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('नागरिकांनी कोणत्याही धर्माचे पालन करू नये') आणि पर्याय 4 ('राज्य सर्व धर्मांचे समान रक्षण करते') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 25 → राज्य सर्व धर्मांचे समान रक्षण करते'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 25 चा संबंध थेट 'राज्य सर्व धर्मांचे समान रक्षण करते' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('नागरिकांनी कोणत्याही धर्माचे पालन करू नये'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्य सर्व धर्मांचे समान रक्षण करते' हे ठरते. • पर्याय 2 ('राज्य बहुसंख्याक धर्माला प्रोत्साहन देते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्य सर्व धर्मांचे समान रक्षण करते' हे ठरते. • पर्याय 3 ('राज्याद्वारे धर्मावर बंदी आहे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्य सर्व धर्मांचे समान रक्षण करते' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('राज्य सर्व धर्मांचे समान रक्षण करते') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 06

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+