MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Central Government FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

2022 मध्ये, राष्ट्रपतींनी एका किरकोळ गुन्ह्यासाठी तुरुंगात असलेल्या महिलेला क्षमादान दिले. भारतीय राज्यघटनेचे कोणते कलम राष्ट्रपतींना क्षमादान देण्याची परवानगी देते?

In 2022, the President pardoned a woman jailed for a minor crime. Which Article of the Indian Constitution allows the President to grant pardons?

पर्याय (Options):
A

कलम 74

B

कलम 75

C

कलम 72

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

कलम 53

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर कलम 72 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय राज्यघटनेचे कलम 72 भारताच्या राष्ट्रपतींना कोणत्याही गुन्ह्यासाठी दोषी ठरलेल्या कोणत्याही व्यक्तीच्या शिक्षेसाठी क्षमादान, विराम, सवलत किंवा सूट देण्याचा, किंवा शिक्षा निलंबित, माफ, किंवा कमी करण्याचा अधिकार देते. • हा अधिकार अशा सर्व प्रकरणांमध्ये लागू होतो जिथे शिक्षा लष्करी न्यायालयाने दिलेली असते, केंद्रीय कायद्याच्या विरुद्ध गुन्ह्याशी संबंधित प्रकरणे, आणि ज्या सर्व प्रकरणांमध्ये शिक्षा मृत्युदंड असते. • क्षमादान गुन्हेगाराला सर्व शिक्षा, दंड आणि अपात्रतेतून पूर्णपणे मुक्त करते, प्रभावीपणे त्यांना अशा स्थितीत ठेवते जणू त्यांनी कधीही गुन्हा केलाच नाही. • शिक्षा कमी करणे म्हणजे शिक्षेच्या एका स्वरूपाच्या जागी हलक्या स्वरूपाची शिक्षा देणे; उदाहरणार्थ, मृत्युदंडाची शिक्षा सक्तमजुरीमध्ये बदलली जाऊ शकते. • सूट म्हणजे शिक्षेचे स्वरूप न बदलता शिक्षेचा कालावधी कमी करणे, जसे की दोन वर्षांच्या सक्तमजुरीची शिक्षा एका वर्षापर्यंत कमी करणे. • सवलत म्हणजे एखाद्या विशेष कारणामुळे मूळ शिक्षेच्या जागी कमी शिक्षा देणे, जसे की दोषीचे शारीरिक अपंगत्व किंवा महिला गुन्हेगाराची गरोदरपण. • विराम म्हणजे शिक्षेच्या अंमलबजावणीला तात्पुरती स्थगिती देणे, विशेषतः मृत्युदंडाच्या शिक्षेला, जेणेकरून दोषीला राष्ट्रपतींकडून क्षमादान किंवा शिक्षा कमी करण्यासाठी वेळ मिळू शकेल. पूरक माहिती: • कलम 53: • घोषित करते की संघाचा कार्यकारी अधिकार राष्ट्रपतींमध्ये निहित असेल आणि तो त्यांच्याद्वारे थेट किंवा त्यांच्या अधीनस्थ अधिकाऱ्यांमार्फत राज्यघटनेनुसार वापरला जाईल. • हे राष्ट्रपतींना संघाच्या संरक्षण दलांचे सर्वोच्च कमांडर म्हणून देखील स्थापित करते. • कलम 74: • राष्ट्रपतींना मदत आणि सल्ला देण्यासाठी पंतप्रधानांच्या नेतृत्वाखालील मंत्री परिषदेची तरतूद करते, जे त्यांच्या कार्याचा वापर करताना अशा सल्ल्यानुसार कार्य करतील. • कलम 75: • मंत्र्यांच्या इतर तरतुदींशी संबंधित आहे, ज्यामध्ये पंतप्रधानांच्या सल्ल्यानुसार राष्ट्रपतींद्वारे त्यांची नियुक्ती आणि लोकसभेप्रती त्यांची सामूहिक जबाबदारी समाविष्ट आहे. • कलम 161: • राष्ट्रपती कलम 72 अंतर्गत कार्य करत असताना, राज्याच्या राज्यपालांना राज्य कायद्यांच्या विरुद्ध गुन्ह्यांसाठी कलम 161 अंतर्गत समान अधिकार असतात, जरी राज्यपाल मृत्युदंड किंवा लष्करी न्यायालयाच्या शिक्षेला क्षमा करू शकत नाहीत.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('कलम 53') आणि पर्याय 3 ('कलम 72') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 72 → कलम 72'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 72 चा संबंध थेट 'कलम 72' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('कलम 74'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 72' हे ठरते. • पर्याय 2 ('कलम 75'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 72' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कलम 53'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 72' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('कलम 72') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 06

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+