MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय संविधानाचे कलम 243ZI राज्य विधानमंडळाला सहकारी संस्थांबाबत कायदे करण्याचा अधिकार देते. याच्या व्याप्तीमध्ये कोणत्या तत्त्वाचा समावेश नाही?

Article 243ZI of the Indian Constitution empowers the State Legislature to make laws regarding co-operative societies. Which principle is NOT included in its scope?

पर्याय (Options):
A

लोकशाही सदस्य नियंत्रण

B

सक्तीचे राज्य पर्यवेक्षण

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

स्वायत्त कार्य

D

ऐच्छिक स्थापना

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर सक्तीचे राज्य पर्यवेक्षण आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • 97 व्या घटनादुरुस्ती कायदा, 2011 द्वारे भारतीय संविधानात कलम 243ZI समाविष्ट करण्यात आले. या दुरुस्तीने भाग IXB जोडला, जो विशेषतः सहकारी संस्थांशी संबंधित आहे. • हे कलम असे अनिवार्य करते की राज्याचे विधानमंडळ कायद्याद्वारे विशिष्ट लोकशाही तत्त्वांवर आधारित सहकारी संस्थांच्या स्थापना, नियमन आणि समाप्तीसाठी तरतुदी करू शकते. • कलम 243ZI अंतर्गत स्पष्टपणे नमूद केलेली चार मूळ तत्त्वे म्हणजे ऐच्छिक स्थापना, लोकशाही सदस्य-नियंत्रण, सदस्य-आर्थिक सहभाग आणि स्वायत्त कार्य. • संविधानात या तत्त्वांचा समावेश केल्याने हे सुनिश्चित होते की सहकारी संस्था कोणत्याही अवाजवी बाह्य दबावाशिवाय स्वयं-शासित आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम संस्था म्हणून कार्य करतात. • सक्तीचे राज्य पर्यवेक्षण हे कलम 243ZI च्या व्याप्तीमध्ये समाविष्ट नाही कारण 97 व्या दुरुस्तीचे प्राथमिक उद्दिष्ट अत्यधिक सरकारी हस्तक्षेप कमी करणे आणि या संस्थांच्या स्वायत्ततेला प्रोत्साहन देणे हे होते. पूरक माहिती: • 97 व्या दुरुस्ती कायदा, 2011 ने इतर महत्त्वपूर्ण बदल देखील आणले: • याने राज्य धोरणाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये (DPSP) कलम 43B जोडले, जे राज्याला सहकारी संस्थांची ऐच्छिक स्थापना आणि व्यावसायिक व्यवस्थापन करण्याचे काम देते. • याने मूलभूत अधिकार म्हणून सहकारी संस्था स्थापन करण्याच्या अधिकाराचा समावेश करण्यासाठी कलम 19(1)(c) मध्ये सुधारणा केली. • ऐच्छिक स्थापना: व्यक्तींना त्यांच्या स्वतःच्या इच्छेने संस्थेत सामील होण्याचे किंवा सोडण्याचे स्वातंत्र्य असल्याची खात्री करते. • लोकशाही सदस्य नियंत्रण: नियमित निवडणुकांद्वारे मंडळ आणि व्यवस्थापन सदस्यांना जबाबदार असल्याचे स्थापित करते. • स्वायत्त कार्य: संस्थेला राज्य-नियंत्रित संस्था होण्यापासून वाचवते, ज्यामुळे तिला तिचे अंतर्गत व्यवहार स्वतंत्रपणे व्यवस्थापित करता येतात.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'सक्तीचे राज्य पर्यवेक्षण' हे अचूक उत्तर आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 243ZI → सक्तीचे राज्य पर्यवेक्षण'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 243ZI चा संबंध थेट 'सक्तीचे राज्य पर्यवेक्षण' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('लोकशाही सदस्य नियंत्रण'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सक्तीचे राज्य पर्यवेक्षण' हे ठरते. • पर्याय 3 ('स्वायत्त कार्य'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सक्तीचे राज्य पर्यवेक्षण' हे ठरते. • पर्याय 4 ('ऐच्छिक स्थापना'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सक्तीचे राज्य पर्यवेक्षण' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('सक्तीचे राज्य पर्यवेक्षण') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 05

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+