MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Constitutional Bodies FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

कोणते घटनात्मक कलम दर पाच वर्षांनी भारताच्या वित्त आयोगाच्या स्थापनेची तरतूद करते?

Which Constitutional Article provides for establishment of Finance Commission of India every five years Constitutionally?

पर्याय (Options):
A

कलम 299

B

कलम 280

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

कलम 270

D

कलम 291

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर कलम 280 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय राज्यघटनेचे कलम 280 भारताच्या राष्ट्रपतींना दर पाच वर्षांच्या समाप्तीनंतर किंवा राष्ट्रपतींना आवश्यक वाटेल अशा आधीच्या वेळी वित्त आयोग स्थापन करण्याचे अधिकार देते. • आयोगाचे प्राथमिक कार्य केंद्र आणि राज्यांमध्ये करांच्या निव्वळ उत्पन्नाच्या वितरणाची शिफारस करून भारतातील वित्तीय संघराज्यवादाचे संतुलन चाक म्हणून कार्य करणे हे आहे. • हे कलम 275 अंतर्गत भारताच्या संचित निधीतून राज्यांना दिल्या जाणाऱ्या अनुदानावर नियंत्रण ठेवणारी तत्त्वे प्रदान करते. • या आयोगात राष्ट्रपतींनी नियुक्त केलेले अध्यक्ष आणि इतर चार सदस्य असतात, ज्यांची पात्रता संसदेद्वारे वित्त आयोग (संकीर्ण तरतुदी) कायदा, 1951 अंतर्गत निश्चित केली जाते. • वित्त आयोगाने केलेल्या शिफारसी स्वरूपाने सल्लागार असतात आणि त्या भारत सरकारवर बंधनकारक नसतात. पूरक माहिती: • कलम 299: • केंद्र किंवा राज्याच्या कार्यकारी अधिकाराचा वापर करून केलेल्या करारांशी संबंधित आहे. • यात अशी तरतूद आहे की असे सर्व करार राष्ट्रपती किंवा राज्यपालांनी केलेले असावेत. • कलम 270: • केंद्राद्वारे आकारल्या जाणाऱ्या आणि गोळा केल्या जाणाऱ्या आणि केंद्र व राज्यांमध्ये वितरित केल्या जाणाऱ्या करांच्या वितरणाशी संबंधित आहे. • यामध्ये कृषी उत्पन्नाव्यतिरिक्त इतर उत्पन्नावरील करांचा समावेश आहे. • कलम 291: • हे कलम पूर्वीच्या भारतीय संस्थानांच्या राज्यकर्त्यांच्या प्रिव्ही पर्सच्या (तनखा) रकमेवर आधारित होते. • हे संविधान (सव्वीसावी दुरुस्ती) कायदा, 1971 द्वारे रद्द करण्यात आले, ज्याने संस्थानांच्या पदव्या आणि विशेषाधिकार संपुष्टात आणले. • ऐतिहासिक संदर्भ: • पहिला वित्त आयोग 1951 मध्ये स्थापन झाला. • याचे अध्यक्ष के.सी. नियोगी होते, ज्यांनी स्वतंत्र भारतातील त्यानंतरच्या आर्थिक वाटपासाठी एक आदर्श प्रस्थापित केला.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('कलम 270') आणि पर्याय 2 ('कलम 280') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 280 → कलम 280'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 280 चा संबंध थेट 'कलम 280' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('कलम 299'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 280' हे ठरते. • पर्याय 3 ('कलम 270'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 280' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कलम 291'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 280' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('कलम 280') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 05

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+