MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय राज्यघटनेतील कोणत्या अनुसूचीमध्ये विविध घटनात्मक पदांसाठी शपथ आणि प्रतिज्ञा दिली आहे?

Oaths and affirmations for various constitutional posts are provided in which Schedule of the Indian Constitution?

पर्याय (Options):
A

अकरावी अनुसूची

B

तिसरी अनुसूची

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

नववी अनुसूची

D

पहिली अनुसूची

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर तिसरी अनुसूची हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय संविधानाच्या तिसऱ्या अनुसूचीमध्ये विविध घटनात्मक पदाधिकाऱ्यांसाठी शपथ आणि प्रतिज्ञा दिली आहे जेणेकरून ते त्यांची कर्तव्ये प्रामाणिकपणे पार पाडतील. • त्यामध्ये केंद्रीय मंत्री, संसदेच्या निवडणुकीसाठी उमेदवार आणि संसद सदस्य (खासदार) यांच्यासाठी निर्धारित नमुने समाविष्ट आहेत. • या अनुसूचीमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश आणि भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) यांच्यासाठी शपथेचे बंधन देखील घालण्यात आले आहे. • राज्य पातळीवर, यामध्ये राज्यमंत्री, राज्य विधानमंडळाच्या निवडणुकीसाठी उमेदवार, राज्य विधानमंडळाचे सदस्य (आमदार/विधान परिषद सदस्य) आणि उच्च न्यायालयांचे न्यायाधीश यांचा समावेश होतो. • संविधानाच्या या महत्त्वपूर्ण भागामुळे अधिकारी भारताची सार्वभौमता आणि अखंडता कायम राखण्यासाठी आणि भारताच्या संविधानाचे कायद्यानुसार पालन करण्यासाठी बांधील आहेत. पूरक माहिती: • पहिली अनुसूची: • या अनुसूचीमध्ये भारताची राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची यादी आहे. • यामध्ये त्यांची प्रादेशिक अधिकारिता आणि नावे परिभाषित केली आहेत. सध्या, या अनुसूचीमध्ये 28 राज्ये आणि 8 केंद्रशासित प्रदेश समाविष्ट आहेत. • नववी अनुसूची: • नववी अनुसूची 1ल्या घटनादुरुस्ती अधिनियम, 1951 द्वारे जोडली गेली. • मूलभूत हक्कांचे उल्लंघन केल्याच्या कारणास्तव भू सुधारणा आणि इतर कायद्यांना न्यायालयीन पुनरावलोकनापासून संरक्षण देण्यासाठी ती तयार केली गेली होती. • मूळतः न्यायालयीन हस्तक्षेपापासून ती मुक्त ठेवण्याचा उद्देश असला तरी, सर्वोच्च न्यायालयाने आय. आर. कोएल्हो खटल्यात (2007) असा निर्णय दिला की 24 एप्रिल 1973 नंतर जोडलेले कायदे न्यायालयीन पुनरावलोकनासाठी खुले आहेत. • अकरावी अनुसूची: • ही अनुसूची 73व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमाद्वारे 1992 मध्ये जोडली गेली. • ग्राम स्वराज्य सुनिश्चित करण्यासाठी पंचायतींचे अधिकार, अधिकारिता आणि जबाबदाऱ्या यामध्ये नमूद केल्या आहेत. • यामध्ये कृषी, जमीन सुधारणा, लहान सिंचन आणि पशुधन यासारख्या 29 कार्यात्मक बाबी समाविष्ट आहेत. महत्त्वाची टीप: • तिसऱ्या अनुसूचीबाहेरील शपथा: हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की सर्व घटनात्मक शपथा तिसऱ्या अनुसूचीमध्ये नाहीत. राष्ट्रपतींची शपथ अनुच्छेद 60 अंतर्गत, उपराष्ट्रपतींची शपथ अनुच्छेद 69 अंतर्गत आणि राज्यपालांची शपथ अनुच्छेद 159 अंतर्गत दिली आहे. • अनुसूचींची उत्क्रांती: जेव्हा 1949 मध्ये संविधान स्वीकारण्यात आले, तेव्हा त्यात फक्त 8 अनुसूची होत्या. विविध दुरुस्त्यांमुळे, आज त्यांची संख्या 12 अनुसूची झाली आहे. • प्रतिज्ञेचे महत्त्व: तिसरी अनुसूची व्यक्तीला "ईश्वराच्या नावाने शपथ घेण्या" (शपथ) किंवा "गंभीरपणे प्रतिज्ञा करण्या" (प्रतिज्ञा) यांच्यापैकी निवड करण्याची मुभा देते, ज्यामुळे धार्मिक आणि धर्मनिरपेक्ष दोन्ही व्यक्तींना सोयीचे होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('नववी अनुसूची') आणि पर्याय 2 ('तिसरी अनुसूची') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 60 → तिसरी अनुसूची'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 60 चा संबंध थेट 'तिसरी अनुसूची' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('अकरावी अनुसूची'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'तिसरी अनुसूची' हे ठरते. • पर्याय 3 ('नववी अनुसूची'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'तिसरी अनुसूची' हे ठरते. • पर्याय 4 ('पहिली अनुसूची'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'तिसरी अनुसूची' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('तिसरी अनुसूची') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 05

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+