MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

राज्याच्या धोरणाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांच्या कोणत्या अनुच्छेदात 'सामाजिक कल्याण' या शब्दाचा प्रामुख्याने उल्लेख केला आहे?

In which article of the Directive Principles of State Policy is the term 'social welfare' primarily mentioned?

पर्याय (Options):
A

अनुच्छेद 41

B

अनुच्छेद 42

C

अनुच्छेद 38

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

अनुच्छेद 40

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर अनुच्छेद 38 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय राज्यघटनेचे अनुच्छेद 38 हे प्राथमिक कलम आहे जे राज्याला लोकांच्या कल्याणासाठी सामाजिक व्यवस्था प्रस्थापित करण्याचे निर्देश देते. • हे कल्याणकारी राज्य या संकल्पनेचा मूलभूत आधार म्हणून काम करते, ज्यामध्ये राष्ट्रीय जीवनातील सर्व संस्थांमध्ये न्याय—सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय—असला पाहिजे असे अनिवार्य केले आहे. • हे कलम विशेषतः राज्याला उत्पन्नातील असमानता कमी करण्याचे आणि व्यक्ती आणि लोकांच्या गटांमधील दर्जा, सुविधा आणि संधींमधील विषमता दूर करण्याचा प्रयत्न करण्याचे निर्देश देते. • 1978 च्या 44 व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने खंड (2) जोडून कलम 38 ची व्याप्ती वाढवली, जी सामाजिक कल्याण सुनिश्चित करण्यासाठी आर्थिक असमानता कमी करण्यावर भर देते. • या कलमांतर्गत, समाजाच्या भौतिक संसाधनांचा वापर सर्वांच्या हितासाठी होईल हे सुनिश्चित करण्यासाठी संसाधनांचे पुनर्वितरण करणारी धोरणे लागू करण्याचा अधिकार राज्याला देण्यात आला आहे. पूरक माहिती: • अनुच्छेद 40: • राज्याला ग्रामपंचायती संघटित करण्याचे आणि त्यांना स्वराज्य संस्था म्हणून कार्य करण्यासाठी आवश्यक अधिकार प्रदान करण्याचे निर्देश देते. • हे कलम राज्याच्या धोरणाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये (DPSP) विकेंद्रित प्रशासनाची गांधीवादी तत्त्वे प्रतिबिंबित करते. • अनुच्छेद 41: • बेरोजगारी, वृद्धापकाळ, आजारपण आणि अपंगत्व यांसारख्या विशिष्ट प्रकरणांमध्ये कामाचा अधिकार, शिक्षणाचा अधिकार आणि सार्वजनिक मदतीशी संबंधित आहे. • हे राज्याच्या आर्थिक क्षमतेनुसार सामाजिक सुरक्षा उपाय प्रदान करण्याचे राज्याचे कर्तव्य प्रस्थापित करते. • अनुच्छेद 42: • राज्याला कामाची न्याय्य आणि मानवीय परिस्थिती सुनिश्चित करण्यासाठी तरतूद करणे अनिवार्य करते. • यात महिला कर्मचाऱ्यांसाठी प्रसूती रजेच्या तरतुदीचाही विशेष उल्लेख आहे. • राज्याची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP): • राज्यघटनेच्या भाग IV (अनुच्छेद 36 ते 51) मध्ये नमूद केलेली ही तत्त्वे न्यायप्रविष्ट नाहीत परंतु देशाच्या प्रशासनात मूलभूत आहेत. • ही संकल्पना आयरिश राज्यघटनेतून घेतली गेली होती, ज्यांनी ती स्पॅनिश राज्यघटनेतून घेतली होती.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('कलम 40') आणि पर्याय 3 ('कलम 38') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 38 → कलम 38'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 38 चा संबंध थेट 'कलम 38' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('कलम 41'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 38' हे ठरते. • पर्याय 2 ('कलम 42'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 38' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कलम 40'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 38' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('कलम 38') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 04

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+