योग्य उत्तर आहे रूपा अशोक हुर्रा विरुद्ध अशोक हुर्रा आणि इतर.
मुख्य मुद्दे
• उपचारात्मक याचिकांची संकल्पना सर्वोच्च न्यायालयाने रूपा अशोक हुर्रा विरुद्ध अशोक हुर्रा आणि इतर या महत्त्वाच्या प्रकरणात सुरू केली.
• न्यायाचा घोर गैरवापर दुरुस्त करण्यासाठी शेवटचा उपाय म्हणून ही कायदेशीर यंत्रणा 2002 मध्ये स्थापन करण्यात आली.
• पुनरावलोकन याचिका फेटाळल्यानंतर उपचारात्मक याचिका दाखल केल्या जाऊ शकतात, ज्यामुळे न्यायव्यवस्थेला अपवादात्मक परिस्थितीत अंतिम निर्णयांचा पुन्हा विचार करण्याची परवानगी मिळते.
• सर्वोच्च न्यायालयाने निर्णय दिला की उपचारात्मक याचिका दुर्मिळ असाव्यात आणि नैसर्गिक न्यायाच्या तत्त्वांचे उल्लंघन झाल्यासच त्यांवर विचार केला पाहिजे.
• उपचारात्मक याचिकांची सर्वात ज्येष्ठ न्यायाधीशांकडून छाननी केली जाते आणि त्याची गरज प्रमाणित करणाऱ्या वरिष्ठ वकिलाचे प्रमाणपत्र त्यासोबत असणे आवश्यक आहे.
अतिरिक्त माहिती
• उपचारात्मक याचिका:
• उपचारात्मक याचिका म्हणजे न्यायाचा घोर गैरवापर दुरुस्त करण्यासाठी एक असाधारण न्यायिक उपाय.
• सर्वोच्च न्यायालयाने पुनरावलोकन याचिका फेटाळल्यानंतर ती दाखल केली जाऊ शकते.
• त्यात नैसर्गिक न्यायाच्या तत्त्वांचे उल्लंघन झाल्याचा स्पष्ट पुरावा असणे आवश्यक आहे.
• पुनरावलोकन याचिका:
• पुनरावलोकन याचिका एखाद्या पक्षाला सर्वोच्च न्यायालयाला त्याच्या निर्णयाची पुन्हा तपासणी करण्याची विनंती करण्याची परवानगी देते, जर त्यात तथ्यात्मक किंवा कायदेशीर चुका असतील.
• ती निकाल किंवा आदेशाच्या 30 दिवसांच्या आत दाखल केली पाहिजे.
• पुनरावलोकन याचिकेची कारणे मर्यादित आहेत आणि ती प्रकरणाची पुन्हा चर्चा करण्यासाठी वापरली जाऊ शकत नाहीत.
• नैसर्गिक न्यायाची तत्त्वे:
• ही तत्त्वे कायदेशीर कार्यवाहीत निष्पक्षता सुनिश्चित करतात.
• मुख्य तत्त्वांमध्ये निष्पक्ष सुनावणीचा अधिकार आणि पक्षपाताविरुद्धचा नियम यांचा समावेश आहे.
• या तत्त्वांचे उल्लंघन उपचारात्मक याचिकांसाठी आधार असू शकते.
• भारताचे सर्वोच्च न्यायालय:
• भारतातील सर्वोच्च न्यायिक संस्था, 1950 मध्ये स्थापन झाली.
• त्याला घटनेचा अर्थ लावण्याचा आणि मूलभूत अधिकारांवर निर्णय देण्याचा अधिकार आहे.
• ते सर्वोच्च अपील न्यायालय म्हणून कार्य करते आणि त्याला स्वतःच्या निर्णयांचे पुनरावलोकन करण्याचा अधिकार आहे.
The correct answer is Rupa Ashok Hurra vs. Ashok Hurra and Ors..
Explanation & Key Takeaways:
• The concept of curative petitions was introduced by the Supreme Court in the landmark case Rupa Ashok Hurra vs. Ashok Hurra and Ors.
• This legal mechanism was established in 2002 to provide a last resort for the correction of gross miscarriages of justice.
• Curative petitions can be filed after the dismissal of a review petition, allowing the judiciary to reconsider its final judgments under exceptional circumstances.
• The Supreme Court ruled that curative petitions must be rare and should only be entertained if there's a violation of principles of natural justice.
• A curative petition is scrutinized by the senior-most judges and must be accompanied by certification from a senior advocate attesting to its necessity.
Related Concepts:
• Curative Petition:
• A curative petition is an extraordinary judicial remedy to correct gross miscarriage of justice.
• It can be filed after a review petition is dismissed by the Supreme Court.
• It must contain clear evidence that the principles of natural justice were violated.
• Review Petition:
• A review petition allows a party to request the Supreme Court to re-examine its decision if there are factual or legal errors.
• It must be filed within 30 days of the judgment or order.
• The grounds for a review petition are limited and cannot be used to reargue the case.
• Principles of Natural Justice:
• These principles ensure fairness in legal proceedings.
• Key principles include the right to a fair hearing and the rule against bias.
• Violations of these principles can be grounds for curative petitions.
• Supreme Court of India:
• The apex judicial body in India, established in 1950.
• It has the power to interpret the Constitution and adjudicate on fundamental rights.
• It serves as the highest appellate court and has the authority to review its own judgments.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('इंदिरा नेहरू गांधी विरुद्ध श्री. राज नारायण') आणि पर्याय 2 ('रूपा अशोक हुर्रा विरुद्ध अशोक हुर्रा आणि इतर') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 3 ('Indira Nehru Gandhi vs. Shri Raj Narain') with Option 2 ('Rupa Ashok Hurra vs. Ashok Hurra and Ors.'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → रूपा अशोक हुर्रा विरुद्ध अशोक हुर्रा आणि इतर'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'रूपा अशोक हुर्रा विरुद्ध अशोक हुर्रा आणि इतर' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Constitutional Clause → Rupa Ashok Hurra vs. Ashok Hurra and Ors.'. Associate Constitutional Clause directly with 'Rupa Ashok Hurra vs. Ashok Hurra and Ors.'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('केशवानंद भारती विरुद्ध केरळ राज्य'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रूपा अशोक हुर्रा विरुद्ध अशोक हुर्रा आणि इतर' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('इंदिरा नेहरू गांधी विरुद्ध श्री. राज नारायण'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रूपा अशोक हुर्रा विरुद्ध अशोक हुर्रा आणि इतर' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('एम. नागराज आणि इतर विरुद्ध भारत संघ'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रूपा अशोक हुर्रा विरुद्ध अशोक हुर्रा आणि इतर' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('रूपा अशोक हुर्रा विरुद्ध अशोक हुर्रा आणि इतर') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Kesavananda Bharati vs. State of Kerala'): Incorrect. As per official verified records, 'Rupa Ashok Hurra vs. Ashok Hurra and Ors.' is the valid fact.
• Option 3 ('Indira Nehru Gandhi vs. Shri Raj Narain'): Incorrect. As per official verified records, 'Rupa Ashok Hurra vs. Ashok Hurra and Ors.' is the valid fact.
• Option 4 ('M Nagaraj and Ors. vs. Union of India'): Incorrect. As per official verified records, 'Rupa Ashok Hurra vs. Ashok Hurra and Ors.' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 2 ('Rupa Ashok Hurra vs. Ashok Hurra and Ors.').