सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर अनुच्छेद 15(2) आहे.
मुख्य मुद्दे
• भारतीय संविधानाचे अनुच्छेद 15(2) सार्वजनिक ठिकाणी प्रवेशासाठी धर्म, वंश, जात, लिंग किंवा जन्मस्थान या आधारावर भेदभावाला स्पष्टपणे प्रतिबंधित करते.
• ही तरतूद सुनिश्चित करते की सर्व नागरिकांना उद्याने, रेस्टॉरंट्स, हॉटेल्स आणि मनोरंजनाची ठिकाणे यासारख्या सार्वजनिक जागांवर प्रवेशाचे समान अधिकार आहेत.
• अनुच्छेद 15(2) सामाजिक अडथळे दूर करून आणि सर्वसमावेशकता वाढवून, संविधानात नमूद केलेल्या समानतेच्या आदर्शांना समर्थन देण्याचे उद्दीष्ट ठेवते.
• हे संविधानाच्या अनुच्छेद 14 ते 18 अंतर्गत हमी दिलेल्या व्यापक समानतेच्या अधिकाराचा भाग आहे.
• अनुच्छेद 15(2) हे अनुच्छेद 17 ला पूरक आहे, जे अस्पृश्यता रद्द करते आणि जातीच्या आधारावर सार्वजनिक ठिकाणी कोणताही भेदभाव होणार नाही याची खात्री देते.
अतिरिक्त माहिती
• अनुच्छेद 14: भारताच्या हद्दीत कायद्यासमोर समानता आणि कायद्याचे समान संरक्षण सुनिश्चित करते.
• अनुच्छेद 15(1): राज्याद्वारे कोणत्याही नागरिकांवर धर्म, वंश, जात, लिंग किंवा जन्मस्थान या आधारावर भेदभाव करण्यास प्रतिबंधित करते.
• अनुच्छेद 16: सार्वजनिक रोजगाराच्या बाबतीत समान संधी प्रदान करते आणि धर्म, वंश, जात, लिंग, वंश किंवा जन्मस्थान यावर आधारित भेदभाव करण्यास प्रतिबंधित करते.
• अनुच्छेद 17: अस्पृश्यता रद्द करते आणि कोणत्याही स्वरूपात तिच्या पद्धतीस प्रतिबंध करते, ज्यामुळे जातीय भेदभावाशिवाय सार्वजनिक ठिकाणी प्रवेश सुनिश्चित होतो.
• मूलभूत अधिकार: संविधानाचे अनुच्छेद 12 ते 35 एकत्रितपणे प्रत्येक नागरिकाला हमी दिलेले मूलभूत अधिकार परिभाषित करतात, ज्यामुळे प्रतिष्ठा आणि समानता सुनिश्चित होते.
The correct answer is Article 15(2).
Explanation & Key Takeaways:
• Article 15(2) of the Indian Constitution specifically prohibits discrimination on grounds of religion, race, caste, sex, or place of birth in access to public places.
• This provision ensures that all citizens have equal rights to access public spaces such as parks, restaurants, hotels, and places of entertainment.
• Article 15(2) aims at removing social barriers and promoting inclusivity, thereby upholding the ideals of equality enshrined in the Constitution.
• It is part of the broader Right to Equality guaranteed under Articles 14 to 18 of the Constitution.
• Article 15(2) complements Article 17, which abolishes untouchability and ensures no discrimination in public places based on caste.
Related Concepts:
• Article 14: Guarantees equality before the law and equal protection of the laws within the territory of India.
• Article 15(1): Prohibits discrimination by the State against any citizen on grounds of religion, race, caste, sex, or place of birth.
• Article 16: Provides for equality of opportunity in matters of public employment and prohibits discrimination based on religion, race, caste, sex, descent, or place of birth.
• Article 17: Abolishes untouchability and forbids its practice in any form, ensuring access to public places without caste-based discrimination.
• Fundamental Rights: Articles 12 to 35 of the Constitution collectively define the fundamental rights guaranteed to every citizen, ensuring dignity and equality.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('कलम 16(2)') आणि पर्याय 3 ('कलम 15(2)') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Article 16(2)') with Option 3 ('Article 15(2)'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'कलम 15 → कलम 15(2)'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 15 चा संबंध थेट 'कलम 15(2)' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Article 15 → Article 15(2)'. Associate Article 15 directly with 'Article 15(2)'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('कलम 30'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 15(2)' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('कलम 21'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 15(2)' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('कलम 16(2)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 15(2)' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('कलम 15(2)') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Article 30'): Incorrect. As per official verified records, 'Article 15(2)' is the valid fact.
• Option 2 ('Article 21'): Incorrect. As per official verified records, 'Article 15(2)' is the valid fact.
• Option 4 ('Article 16(2)'): Incorrect. As per official verified records, 'Article 15(2)' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Article 15(2)').