सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर राज्य सूची आहे.
मुख्य मुद्दे
• राज्य सूची:
• स्थानिक स्वराज्य संस्था ही निवडून आलेल्या प्रतिनिधींद्वारे चालवली जाणारी प्रशासकीय व्यवस्था आहे.
• यांचा समावेश राज्य सूचीमध्ये होतो.
• यांचा समावेश भारतीय संविधानाच्या सातव्या अनुसूचीमध्ये आहे.
• या सूचीमध्ये पूर्वी 66 विषय होते.
• राज्य सूचीमध्ये 61 विषय आहेत, जसे की, पोलीस, सार्वजनिक आरोग्य आणि स्वच्छता; रुग्णालये आणि दवाखाने, तीर्थक्षेत्रे, इत्यादी.
• संघ सूची:
• संघ सूचीमध्ये 100 विषय आहेत, मूळतः 97 होते.
• या विषयांवर कायदे बनवण्याचा अधिकार केवळ केंद्र सरकारला आहे.
• संरक्षण, नौदल शक्ती, परराष्ट्र व्यवहार, प्रतिबंधात्मक स्थानबद्धता इत्यादी विषय संघ सूचीमध्ये येतात.
• समवर्ती सूची:
• समवर्ती सूचीमध्ये 52 विषय आहेत.
• या सूचीमध्ये नमूद केलेल्या विषयांवर कायदे बनवण्याचा अधिकार केंद्र आणि राज्य सरकार या दोघांनाही आहे, परंतु केंद्र सरकारचा कायदा राज्याच्या कायद्यावर प्रभावी असतो.
• फौजदारी कायदा, विवाह, घटस्फोट, दिवाळखोरी, नादारी इत्यादी समवर्ती सूचीची उदाहरणे आहेत.
The correct answer is State List.
Explanation & Key Takeaways:
• State List:
• The local government is a system of an area by the elected representative.
• It is present in the State List.
• It is added in the Seventh Schedule of the Indian constitution.
• Earlier the list had 66 items.
• State List has 61 items in it, such as Police, Public health and sanitation; hospitals and dispensaries, Pilgrimage, etc.
• Union List:
• The union list has 100 items in it, originally had 97.
• The Union government alone has the power to modulate the items.
• Defence, Naval power, Foreign affairs, Preventive Detention, etc, are under the Union list.
• Concurrent List:
• There are 52 items in the concurrent list.
• Both the Union and the state government have the power to amend the list, but union power can override the state power.
• Criminal law, Marriage, Divorce, Bankruptcy, Insolvency, etc are examples of the Concurrent List.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('समवर्ती सूची') आणि पर्याय 2 ('राज्य सूची') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 3 ('Concurrent list') with Option 2 ('State list'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → राज्य सूची'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'राज्य सूची' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Constitutional Clause → State list'. Associate Constitutional Clause directly with 'State list'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('संघ सूची'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्य सूची' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('समवर्ती सूची'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्य सूची' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('अवशिष्ट विषय'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्य सूची' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('राज्य सूची') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Union list'): Incorrect. As per official verified records, 'State list' is the valid fact.
• Option 3 ('Concurrent list'): Incorrect. As per official verified records, 'State list' is the valid fact.
• Option 4 ('Residuary subject'): Incorrect. As per official verified records, 'State list' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 2 ('State list').