सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
पर्याय 2 योग्य नाही.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• संसदेची बैठक वर्षातून किमान दोनदा झाली पाहिजे. संसदेच्या दोन अधिवेशनांमधील कमाल अंतर सहा महिन्यांपेक्षा अधिक असू शकत नाही.
• राष्ट्रपती वेळोवेळी संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाला बैठकीसाठी अभिनिमंत्रित करतात.
• एका वर्षात, सहसा तीन सत्रे असतात:
• अर्थसंकल्पीय अधिवेशन
• पावसाळी अधिवेशन
• हिवाळी अधिवेशन
• संसदेची बैठक तहकूब किंवा स्थगित किंवा बरखास्तीद्वारे संपुष्टात आणली जाऊ शकते.
• स्थगिती: हे एका विशिष्ट वेळेसाठी बैठकीचे काम स्थगित करते, जे काही तास, दिवस आणि आठवडे असू शकते.
• तहकूब करणे: याचा अर्थ संसदेची बैठक अनिश्चित काळासाठी स्थगित करणे.
• तहकूब करण्याचा अधिकार सभागृहाच्या पीठासीन अधिकाऱ्याकडे असतो, राष्ट्रपतींकडे नाही. म्हणून, पर्याय 2 या प्रश्नाचे योग्य उत्तर आहे.
पूरक माहिती:
• सत्रसमाप्ती: पीठासीन अधिकाऱ्याने सभागृह स्थगित केल्याचे घोषित केल्यानंतर, पुढील काही दिवसांत, राष्ट्रपती अधिवेशनाच्या सत्रसमाप्तीसाठी अधिसूचना जारी करतात.
• तथापि, अधिवेशन चालू असताना राष्ट्रपती सदनास सत्रसमाप्ती देऊ शकतात.
• बरखास्ती: यामुळे विद्यमान सभागृहाचे विसर्जन केले जाते आणि सार्वत्रिक निवडणुका झाल्यानंतर नवीन सभागृहाची स्थापना होते.
• राज्यसभा हे कायमस्वरूपी सभागृह असल्याने ते बरखास्त केले जात नाही, तर लोकसभा बरखास्तीच्या अधीन असते.
Option 2 is not correct.
Explanation & Key Takeaways:
• The Parliament shall meet at least twice a year. The maximum gap between two sessions of the Parliament cannot be more than six months.
• The President from time to time summons each house of the Parliament to meet.
• There are usually three sessions in a year :
• Budget session
• Monsoon session
• Winter session
• A sitting of a parliament can be terminated by adjournment or adjournment sine die or prorogation or dissolution.
• Adjournment: It suspends the work in a sitting for a specified time, which may be hours, days, and weeks.
• Adjournment sine die: It means terminating a sitting of Parliament for an indefinite period.
• The power of adjournment sine die lies with the presiding officer of the House and not the president. Hence, Option 2 is correct answer of this question.
Related Concepts:
• Prorogation: After the presiding officer declares the House adjourned sine die, within the next few days, the President issues a notification for the prorogation of the session.
• However, the President can also prorogue the house while in session.
• Dissolution: It ends the very life of the existing house and a new house is constituted after general elections are held.
• Rajya Sabha being a permanent house is not subject to dissolution, while Lok Sabha is subject to dissolution.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'राष्ट्रपती सभागृहाचे कामकाज अनिश्चित काळासाठी तहकूब करण्याची घोषणा करतात.' हे अचूक उत्तर आहे.
Exam Trap: The question contains a negative constraint ('NOT' / 'INCORRECT'). Candidates often rush and mark a true statement instead of identifying 'The President declares the House adjourned sine die.'.
स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → राष्ट्रपती सभागृहाचे कामकाज अनिश्चित काळासाठी तहकूब करण्याची घोषणा करतात.'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'राष्ट्रपती सभागृहाचे कामकाज अनिश्चित काळासाठी तहकूब करण्याची घोषणा करतात.' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Constitutional Clause → The President declares the House adjourned sine die.'. Associate Constitutional Clause directly with 'The President declares the House adjourned sine die.'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('राष्ट्रपती संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाची बैठक बोलावतात.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राष्ट्रपती सभागृहाचे कामकाज अनिश्चित काळासाठी तहकूब करण्याची घोषणा करतात.' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('राष्ट्रपती सभागृहाची सत्रसमाप्ती करतात.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राष्ट्रपती सभागृहाचे कामकाज अनिश्चित काळासाठी तहकूब करण्याची घोषणा करतात.' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('सत्रसमाप्तीमुळे सभागृहाचे अधिवेशन संपुष्टात येते.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राष्ट्रपती सभागृहाचे कामकाज अनिश्चित काळासाठी तहकूब करण्याची घोषणा करतात.' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('राष्ट्रपती सभागृहाचे कामकाज अनिश्चित काळासाठी तहकूब करण्याची घोषणा करतात.') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('The President summons each house of the Parliament to meet.'): Incorrect. As per official verified records, 'The President declares the House adjourned sine die.' is the valid fact.
• Option 3 ('Prorogation of the house is done by President.'): Incorrect. As per official verified records, 'The President declares the House adjourned sine die.' is the valid fact.
• Option 4 ('Prorogation terminates a session of the House.'): Incorrect. As per official verified records, 'The President declares the House adjourned sine die.' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 2 ('The President declares the House adjourned sine die.').