सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर संसदेच्या कायद्याद्वारे आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये (UTs) महानगरपालिकांची स्थापना भारताच्या संसदेने पारित केलेल्या अधिनियमांनुसार केली जाते, कारण केंद्रशासित प्रदेशांवर थेट केंद्र सरकारचे शासन असते.
• राज्यांप्रमाणे, ज्यांची स्वतःची विधानसभा असते, केंद्रशासित प्रदेशांचा कारभार भारताच्या राष्ट्रपतींद्वारे नियुक्त प्रशासकांमार्फत चालवला जातो.
• केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये महानगरपालिकांची निर्मिती आणि नियमन करण्यासाठी संसद कायदे करते, ज्यामुळे त्या शहरी स्थानिक प्रशासनाची कार्ये पूर्ण करत असल्याची खात्री होते.
• उदाहरणार्थ, नवी दिल्ली महानगरपालिका (NDMC) संसदेने पारित केलेल्या नवी दिल्ली महानगरपालिका अधिनियम, 1994 अंतर्गत कार्य करते.
• ही चौकट केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये त्यांच्या विशिष्ट प्रशासकीय रचनांचा विचार करून प्रशासनात सातत्य आणि एकरूपता सुनिश्चित करते.
पूरक माहिती:
• महानगरपालिका:
• शहरी स्थानिक सरकारचे हे एक स्वरूप आहे, जे 1 दशलक्षांहून अधिक लोकसंख्या असलेल्या शहरांवर शासन करते.
• महानगरपालिका पाणीपुरवठा, कचरा व्यवस्थापन, रस्ते आणि सार्वजनिक आरोग्य सेवा यांसारख्या नागरी सुविधा पुरवण्यासाठी जबाबदार आहेत.
• त्यांचा कारभार निवडून आलेले प्रतिनिधी (नगरसेवक) आणि नियुक्त महापालिका आयुक्त यांच्याद्वारे चालवला जातो.
• केंद्रशासित प्रदेश:
• केंद्रशासित प्रदेश हे भारतातील असे प्रदेश आहेत, जे थेट केंद्र सरकारद्वारे शासित आहेत.
• सध्या, भारतात दिल्ली, चंदीगड आणि पुद्दुचेरीसह 8 केंद्रशासित प्रदेश आहेत.
• दिल्ली आणि पुद्दुचेरीसारख्या काही केंद्रशासित प्रदेशांना विधानसभांसह आंशिक राज्यत्व प्राप्त आहे.
• नवी दिल्ली महानगरपालिका (NDMC):
• NDMC ही नवी दिल्लीच्या मध्यवर्ती भागावर शासन करणारी महानगरपालिका आहे.
• ती संसदेने पारित केलेल्या नवी दिल्ली महानगरपालिका अधिनियम, 1994 अंतर्गत स्थापन करण्यात आली होती.
• परिषदेचे अध्यक्ष सरकारी नियुक्त अधिकारी, सामान्यतः IAS अधिकारी असतात.
• घटनात्मक तरतुदी:
• 74वा घटनादुरुस्ती अधिनियम, 1992, भारतातील शहरी स्थानिक प्रशासनासाठी चौकट प्रदान करतो.
• तथापि, केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये, संविधानाच्या अनुच्छेद 239 अंतर्गत महानगरपालिका कायदे बनवण्याचा अधिकार संसदेला आहे.
The correct answer is By an Act of Parliament.
Explanation & Key Takeaways:
• Municipal Corporations in Union Territories (UTs) are established through Acts passed by the Parliament of India, as UTs are governed directly by the Central Government.
• Unlike states, which have their own legislative assemblies, Union Territories are administered by the President of India through appointed administrators.
• The Parliament enacts laws to create and regulate municipal corporations in UTs, ensuring they fulfill the functions of urban local governance.
• For example, the New Delhi Municipal Council (NDMC) operates under the New Delhi Municipal Council Act, 1994, passed by Parliament.
• This framework ensures consistency and uniformity in governance across UTs, considering their unique administrative structures.
Related Concepts:
• Municipal Corporation:
• It is a form of urban local government that governs cities with a population exceeding 1 million.
• Municipal corporations are responsible for providing civic amenities such as water supply, waste management, roads, and public health services.
• They are governed by elected representatives (councillors) and an appointed municipal commissioner.
• Union Territories:
• Union Territories are regions in India directly governed by the Central Government.
• Currently, India has 8 Union Territories, including Delhi, Chandigarh, and Puducherry.
• Some UTs, like Delhi and Puducherry, have partial statehood with legislative assemblies.
• New Delhi Municipal Council (NDMC):
• The NDMC is a municipal council governing the central area of New Delhi.
• It was constituted under the New Delhi Municipal Council Act, 1994, passed by Parliament.
• The council is chaired by a government-appointed officer, typically an IAS officer.
• Constitutional Provisions:
• The 74th Constitutional Amendment Act, 1992, provides the framework for urban local governance in India.
• However, in Union Territories, Parliament has the authority to legislate municipal laws under Article 239 of the Constitution.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('राज्य विधानमंडळाद्वारे') आणि पर्याय 2 ('संसद कायद्याद्वारे') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 3 ('By State Legislature') with Option 2 ('By an Act of Parliament'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'कलम 239 → संसद कायद्याद्वारे'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 239 चा संबंध थेट 'संसद कायद्याद्वारे' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Article 239 → By an Act of Parliament'. Associate Article 239 directly with 'By an Act of Parliament'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('महापालिका आयुक्तांद्वारे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'संसद कायद्याद्वारे' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('राज्य विधानमंडळाद्वारे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'संसद कायद्याद्वारे' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('सार्वजनिक मतदानाद्वारे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'संसद कायद्याद्वारे' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('संसद कायद्याद्वारे') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('By the Municipal Commissioner'): Incorrect. As per official verified records, 'By an Act of Parliament' is the valid fact.
• Option 3 ('By State Legislature'): Incorrect. As per official verified records, 'By an Act of Parliament' is the valid fact.
• Option 4 ('By public vote'): Incorrect. As per official verified records, 'By an Act of Parliament' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 2 ('By an Act of Parliament').