MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Local Government FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

पाचव्या अनुसूची अंतर्गत, अनुसूचित क्षेत्रांमधील राज्यपालांचे नियम खालीलपैकी कशाला प्रतिबंध घालू शकतात किंवा प्रतिबंधित करू शकतात?

Under the Fifth Schedule, the Governor's regulations in Scheduled Areas can prohibit or restrict which of the following?

पर्याय (Options):
A

जमीन हस्तांतरण

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

कर संकलन

C

भाषण स्वातंत्र्य

D

पाण्याचा वापर

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
जमीन हस्तांतरण हे योग्य उत्तर आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतीय संविधानाची पाचवी अनुसूची, अनुसूचित क्षेत्रांसाठी, मुख्यतः आदिवासी समुदायांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी, विशेष प्रशासकीय तरतुदी प्रदान करते. • अनुसूचित क्षेत्र असलेल्या राज्याचे राज्यपाल अनुसूचित जमातींच्या सदस्यांद्वारे किंवा त्यांच्यामध्ये जमिनीच्या हस्तांतरणावर प्रतिबंध घालण्यासाठी किंवा प्रतिबंधित करण्यासाठी नियम बनविण्यास सक्षम आहेत. • या नियमांचा उद्देश बिगर-आदिवासी व्यक्ती किंवा संस्थांद्वारे आदिवासी जमिनीचे शोषण रोखणे आहे. • आदिवासी हितांचे संरक्षण सुनिश्चित करण्यासाठी, राज्यपाल, कृषी उद्देशांसाठी किंवा वस्तीसाठी जमिनीच्या वाटपाचे नियमन देखील करू शकतात. • आदिवासी स्वायत्तता टिकवून ठेवणे, त्यांची सांस्कृतिक ओळख जपून ठेवणे आणि जमिनीचे हस्तांतरण रोखणे हा यामागील उद्देश आहे. पूरक माहिती: • अनुसूचित क्षेत्रे • अनुसूचित क्षेत्रे हे भारतातील विशिष्ट प्रदेश आहेत, जे संविधानाच्या पाचव्या अनुसूची अंतर्गत आदिवासी समुदायांच्या संरक्षणासाठी ओळखले जातात. • ही क्षेत्रे आदिवासी लोकसंख्येची एकाग्रता आणि त्यांच्या सामाजिक-आर्थिक मागासलेपणाच्या आधारे ओळखली जातात. • राज्यपालाची भूमिका • पाचव्या अनुसूची अंतर्गत, राज्यपालांना अनुसूचित क्षेत्रांमध्ये शांतता आणि उत्तम शासनासाठी नियम बनविण्याचा कायदेशीर अधिकार आहे. • यामध्ये राज्य विधानमंडळाने या क्षेत्रांमध्ये संमत केलेले कायदे सुधारित किंवा रद्द करण्याचा अधिकार समाविष्ट आहे. • आदिवासी जमीन संरक्षण • जमीन हस्तांतरणावरील निर्बंधांचा मुख्य उद्देश आदिवासी जमीन बिगर-आदिवासींना हस्तांतरित होण्यापासून रोखणे आहे, ज्यामुळे उपजीविका आणि सांस्कृतिक ऱ्हास होऊ शकतो. • अशा उपाययोजनांमुळे विशिष्ट आदिवासी ओळख आणि स्वदेशी समुदायांच्या पारंपारिक हक्कांचे संरक्षण करण्यास देखील मदत होते. • पंचायत (अनुसूचित क्षेत्रांपर्यंत विस्तार) अधिनियम, 1996 (PESA) • PESA अनुसूचित क्षेत्रांमधील ग्रामसभांना आदिवासी समुदायांच्या परंपरा, चालीरीती आणि संसाधनांचे संरक्षण आणि जतन करण्यासाठी सशक्त करते. • हे आदिवासी गटांद्वारे स्वशासन आणि नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन प्रदान करते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('कर संकलन') आणि पर्याय 1 ('जमीन हस्तांतरण') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → जमीन हस्तांतरण'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'जमीन हस्तांतरण' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('कर संकलन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'जमीन हस्तांतरण' हे ठरते. • पर्याय 3 ('भाषण स्वातंत्र्य'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'जमीन हस्तांतरण' हे ठरते. • पर्याय 4 ('पाण्याचा वापर'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'जमीन हस्तांतरण' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('जमीन हस्तांतरण') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 02

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+