MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Central Government FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

राज्यसभा सभापतीसंदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही?

Which of the following statement is NOT CORRECT about the Chairman of Rajya Sabha?

पर्याय (Options):
A

राज्यसभा सभापतींना उपराष्ट्रपती पदावरून दूर केले तरच त्यांना सभापती पदावरून दूर करता येते.

B

सभापती हा सभागृहाचा सदस्य नसतो.

C

एखादे विधेयक हे धन विधेयक आहे की नाही हे सभापती ठरवतात आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असतो.

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

राज्यसभा सभापती दोन्ही सभागृहांच्या संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षस्थान भूषवत नाहीत.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
विधेयक हे धन विधेयक आहे की नाही हे सभापती ठरवतात आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असतो हे योग्य आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • सभापती हे राज्यसभेचे पीठासीन अधिकारी म्हणून ओळखले जातात. • भारताचे उपराष्ट्रपती हे राज्यसभेचे पदसिद्ध सभापती असतात. • राज्यसभा सभापतींना उपराष्ट्रपती पदावरून दूर केले तरच त्यांना सभापती पदावरून दूर करता येते. म्हणून, पर्याय (1) योग्य आहे. • लोकसभा अध्यक्ष जो सभागृहाचा सदस्य असतो, त्याप्रमाणे सभापती हा राज्यसभेचा सदस्य नसतो. म्हणून, पर्याय (2) योग्य आहे. • लोकसभा अध्यक्षांना दोन विशेषाधिकार असतात, जे सभापतींना प्राप्त नसतात; ते विशेषाधिकार पुढीलप्रमाणे: • एखादे विधेयक हे धन विधेयक आहे की नाही हे लोकसभेचे अध्यक्ष ठरवतात आणि त्यांचा निर्णय हा अंतिम असतो. म्हणून, पर्याय (3) योग्य नाही. • संसदेच्या दोन्ही सभागृहांच्या संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षस्थान लोकसभेचे अध्यक्ष भूषवतात. म्हणून, पर्याय (4) योग्य आहे. • राज्यसभा सभापती, जे भारताचे उपराष्ट्रपती असतात, हे संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षस्थान भूषवत नाहीत. पूरक माहिती: • जेव्हा उपराष्ट्रपतींना पदावरून दूर करण्याचा ठराव विचाराधीन असतो, अशासमयी ते राज्यसभेच्या बैठकीचे सभापती म्हणून कार्य करू शकत नाहीत. • परंतु त्यांना सभागृहात उपस्थित राहून आपले मत मांडू शकतात; तसेच मतदानाशिवाय ते कामकाजात भाग घेऊ शकतात. • लोकसभा अध्यक्षांना पदावरून दूर करण्याचा ठराव लोकसभेत विचाराधीन असल्यास ते पहिल्यांदा मतदान करू शकतात. • सभापती पहिल्यांदा मतदान करू शकत नाहीत; परंतु केवळ समान मते पडल्यास ते मतदान करू शकतात.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'एखादे विधेयक हे धन विधेयक आहे की नाही हे सभापती ठरवतात आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असतो.' हे अचूक उत्तर आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → एखादे विधेयक हे धन विधेयक आहे की नाही हे सभापती ठरवतात आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असतो.'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'एखादे विधेयक हे धन विधेयक आहे की नाही हे सभापती ठरवतात आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असतो.' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('राज्यसभा सभापतींना उपराष्ट्रपती पदावरून दूर केले तरच त्यांना सभापती पदावरून दूर करता येते.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'एखादे विधेयक हे धन विधेयक आहे की नाही हे सभापती ठरवतात आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असतो.' हे ठरते. • पर्याय 2 ('सभापती हा सभागृहाचा सदस्य नसतो.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'एखादे विधेयक हे धन विधेयक आहे की नाही हे सभापती ठरवतात आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असतो.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('राज्यसभा सभापती दोन्ही सभागृहांच्या संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षस्थान भूषवत नाहीत.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'एखादे विधेयक हे धन विधेयक आहे की नाही हे सभापती ठरवतात आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असतो.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('एखादे विधेयक हे धन विधेयक आहे की नाही हे सभापती ठरवतात आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असतो.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 02

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+