MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Local Government FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतामध्ये नगरपालिकांची प्राथमिक जबाबदारी काय आहे?

In India, what are municipalities primarily responsible for?

पर्याय (Options):
A

संरक्षण-संबंधित नगरपालिकांच्या कार्यांचे व्यवस्थापन करणे

B

भारतातील सर्व बंदरांवर नियंत्रण ठेवणे

C

राष्ट्रीय निवडणुका घेणे

D

लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर आहे लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन. मुख्य मुद्दे • भारतातील नगरपालिका या शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्था आहेत, ज्या त्यांच्या अधिकारक्षेत्रातील लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन आणि विकासासाठी जबाबदार आहेत. • त्यांची स्थापना 74व्या घटनादुरुस्ती कायदा, 1992 अंतर्गत करण्यात आली आहे, जो शहरी भागांमध्ये विकेंद्रीकृत प्रशासनासाठी एक आराखडा प्रदान करतो. • मुख्य कार्यांमध्ये शहरी नियोजन, सार्वजनिक आरोग्य, स्वच्छता, पाणीपुरवठा, कचरा व्यवस्थापन आणि लहान शहरे किंवा गावांचा पायाभूत विकास यांचा समावेश आहे. • नगरपालिका मालमत्ता कर, महानगरपालिका रोखे, राज्य सरकारकडून मिळणारे अनुदान आणि सेवांसाठीचे शुल्क यांद्वारे महसूल मिळवतात. • त्यांचे प्रशासन निवडून आलेल्या प्रतिनिधींद्वारे चालवले जाते आणि कार्यक्षम सेवा सुनिश्चित करण्यासाठी स्थायी समित्या आणि प्रशासकीय कर्मचाऱ्यांद्वारे त्या कार्य करतात. अतिरिक्त माहिती • भारतातील शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे प्रकार: • महानगरपालिका: 1 दशलक्षाहून अधिक लोकसंख्या असलेल्या मोठ्या शहरी भागांवर शासन करतात. • नगरपालिका: 25,000 ते 1 दशलक्ष लोकसंख्या असलेल्या लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन करतात. • नगरपंचायती: ग्रामीण भागातून शहरी भागात रूपांतरित होत असलेल्या संक्रमणकालीन क्षेत्रांचे व्यवस्थापन करतात. • 74वी घटनादुरुस्ती कायदा: • 1992 मध्ये लागू करण्यात आला, याचा उद्देश शहरी भागांमध्ये स्थानिक स्वशासना मजबूत करणे हा आहे. • नगरपालिका, प्रभाग समित्या आणि राज्य वित्त आयोगाच्या स्थापनेची शिफारस करतो. • शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठी 12व्या अनुसूची अंतर्गत 18 कार्यात्मक बाबी परिभाषित करतो, ज्यात शहरी नियोजन आणि दारिद्र्य निर्मूलन यांचा समावेश आहे. • नगरपालिकांसाठी महसुलाचे स्रोत: • मालमत्ता कर, पाणी कर आणि नगरपालिका सेवांसाठी वापर शुल्क. • केंद्र आणि राज्य सरकारकडून अनुदान. • नगरपालिका रोखे आणि सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी (PPPs) पासून महसूल. • नगरपालिकांसमोरील आव्हाने: • मर्यादित आर्थिक स्वायत्तता आणि निधीसाठी राज्य सरकारांवर अवलंबित्व. • जलद शहरीकरणामुळे अपुरा पायाभूत सुविधा आणि सेवा वितरण. • कुशल मनुष्यबळाचा अभाव आणि कार्यक्षम प्रशासन यंत्रणांचा अभाव. • स्मार्ट सिटीज मिशन: • शाश्वत आणि समावेशक शहरी विकासाला प्रोत्साहन देण्यासाठी भारत सरकारने 2015 मध्ये सुरू केले. • पायाभूत सुविधा, प्रशासन आणि तंत्रज्ञान एकीकरण सुधारून निवडक शहरांना स्मार्ट शहरांमध्ये रूपांतरित करण्याचे उद्दीष्ट आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('संरक्षण-संबंधित नगरपालिकांच्या कार्यांचे व्यवस्थापन करणे') आणि पर्याय 4 ('लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('संरक्षण-संबंधित नगरपालिकांच्या कार्यांचे व्यवस्थापन करणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन' हे ठरते. • पर्याय 2 ('भारतातील सर्व बंदरांवर नियंत्रण ठेवणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन' हे ठरते. • पर्याय 3 ('राष्ट्रीय निवडणुका घेणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('लहान शहरे किंवा गावांचे प्रशासन') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+