history
Socio - Religious Reform Movements in the 19th and 20th CE India
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
खालीलपैकी कोणत्या सामाजिक धार्मिक समुदायाची स्थापना राजा राम मोहन रॉय यांनी केली होती?
Which among the following socio religious community was founded by Raja Ram Mohan Roy?
पर्याय (Options):
A
प्रार्थना समाज
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
ब्राह्मो समाज
C
अकाली दल
D
आर्य समाज
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर ब्राह्मो समाज आहे.
पूरक माहिती:
• राजा राम मोहन रॉय यांनी 1828 मध्ये ब्राह्मो सभेची स्थापना केली, ज्याचे नंतर ब्राह्मो समाज असे नामकरण करण्यात आले.
• त्याचे मुख्य उद्दिष्ट शाश्वत देवाची उपासना होते.
• ते पौरोहित्य, कर्मकांड आणि यज्ञांच्या विरोधात होते.
• त्यात प्रार्थना, ध्यान आणि शास्त्रवचनांवर लक्ष केंद्रित केले.
• यात महिलांबद्दलचे पूर्वग्रह, नकारात्मक परंपरा आणि प्रथा दूर करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
• आधुनिक भारतातील ही पहिली बौद्धिक सुधारणा चळवळ होती.
• यामुळे भारतात बुद्धिवाद आणि प्रबोधनाचा उदय झाला ज्याने अप्रत्यक्षपणे राष्ट्रवादी चळवळीला हातभार लावला.
• आधुनिक भारतातील सर्व सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय चळवळींचे ते अग्रदूत होते.
• 1866 मध्ये त्याचे दोन भाग झाले, म्हणजे केशुब चंद्र सेन यांच्या नेतृत्वाखालील भारतातील ब्राह्मो समाज आणि देबेंद्रनाथ टागोर यांच्या नेतृत्वाखालील आदि ब्राह्मो समाज.
• प्रमुख नेते: देबेंद्रनाथ टागोर, केशुबचंद्र सेन, पं शिवनाथ शास्त्री आणि रवींद्रनाथ टागोर.
पूरक माहिती:
19व्या शतकातील काही महत्त्वाच्या सामाजिक-धार्मिक सुधारणा संस्था आहेत-
+------------------------------+------------------------------------------------------+----------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| नाव | संस्थापक आणि स्थापना वर्ष | उद्देश |
+------------------------------+------------------------------------------------------+----------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| ब्राह्मो समाज | राजा राममोहन रॉय, 1828 | हिंदू सामाजिक-सुधारणा चळवळ. एकेश्वरवादाचा पुरस्कार केला. सती, मूर्तिपूजा आणि अंधश्रद्धेला विरोध केला |
| यंग बंगाल चळवळ | हेन्री व्हिव्हियन डेरोजिओ, 1826-31 | समाजातील दुर्गुणांना विरोध केला. सत्य, स्वातंत्र्य आणि तर्कावर विश्वास ठेवला. |
| रहनुमाई मजदयस्नान सभा | एस एस बंगाली, नौरोजी फरदोनजी, दादाभाई नौरोजी | पारशींची सामाजिक परिस्थिती सुधारण्यासाठी आणि झोरोस्ट्रियन धर्माची शुद्धता पुनर्संचयित करण्यासाठी. |
| प्रार्थना समाज | आत्माराम पांडुरंग, गोविंद रानडे, आरजी भांडारकर, 1867 | समाज सुधारणा, महिला उत्थान, जातिभेद आणि धार्मिक सनातनी निर्मूलन. |
| आर्य समाज | दयानंद सरस्वती, 1875 | पुनरुज्जीवनवादी चळवळ “वेदांकडे परत ” असा हाक दिली. ब्राह्मण वर्चस्व, अंधश्रद्धा आणि मूर्तीपूजेला विरोध केला. |
| अलिगढ आंदोलन | सय्यद अहमद खान | भारतीय इस्लाममध्ये धार्मिक सुधारणा. गंभीर विचार, तर्क आणि तर्कशुद्ध दृष्टिकोन यावर भर. |
| थिओसॉफिकल सोसायटी | एच पी ब्लाव्हत्स्की, एच एस ओल्कोट, 1875 | धार्मिक पुनरुज्जीवन आणि सामाजिक सुधारणाउपनिषदांकडून प्रेरणा घेतली वेदांतावर विश्वास ठेवला |
| रामकृष्ण मिशन | स्वामी विवेकानंद 1897 | हिंदू धार्मिक पुनरुज्जीवन. वेदांत तत्त्वज्ञानावर विश्वास ठेवला अंधश्रद्धा, जातीवाद, अत्याचाराला विरोध केला. |
| द सर्व्हंट ऑफ इंडिया सोसायटी | गोपाल कृष्ण गोखले, 1905 | दुष्काळमुक्ती आणि आदिवासींच्या उन्नती. शिक्षणाचा प्रचार, अस्पृश्यता निर्मूलन. |
+------------------------------+------------------------------------------------------+----------------------------------------------------------------------------------------------------------------+