सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर केंद्रीय सांख्यिकी संस्था आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• केंद्रीय सांख्यिकी संस्था
• केंद्रीय सांख्यिकी संस्था ही सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाच्या अंतर्गत असलेली सरकारी संस्था आहे.
• अर्थव्यवस्थेतील संरचनात्मक बदल टिपण्यासाठी आणि निर्देशांकांची गुणवत्ता आणि प्रातिनिधिकता सुधारण्यासाठी CSO एक नियमित व्यायाम म्हणून, दीर्घ आर्थिक निर्देशकांच्या पायाभूत वर्षात सुधारणा करते.
• CSO द्वारे प्रदान केलेल्या डेटामध्ये, आधारभूत वर्ष 2011-12 असे घेतले आहे.
• या एजन्सीचे मुख्य उद्दिष्ट इतर सांख्यिकी संस्थांना सल्लागार सेवा प्रदान करणे, आंतरराष्ट्रीय सांख्यिकी संस्थांशी जनसंपर्क ठेवणे, राष्ट्रीय लेखा सांख्यिकी औद्योगिक आकडेवारी तयार करणे आणि प्रकाशित करणे, आर्थिक जनगणना आयोजित करणे आणि सांख्यिकी कर्मचार्यांना प्रशिक्षण देणे हे आहे.
पूरक माहिती:
• नियोजन आयोग
• नियोजन आयोगाची स्थापना मार्च 1950 मध्ये भारत सरकारच्या कार्यकारी ठरावाद्वारे केसी निओगी यांच्या अध्यक्षतेखाली 1946 मध्ये स्थापन करण्यात आलेल्या सल्लागार नियोजन मंडळाच्या शिफारशीनुसार करण्यात आली.
• ते यापुढे सक्रिय नाही (कारण ते NITI आयोगाने बदलले होते) परंतु भारतातील धोरण आणि शासनाचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य होते.
• ती घटनाबाह्य आणि गैर-वैधानिक संस्था होती.
• भारतात, सामाजिक आणि आर्थिक विकासाच्या नियोजनाचे हे सर्वोच्च अंग होते.
• ते 13 ऑगस्ट 2014 रोजी विसर्जित करण्यात आले.
• समीक्षकांनी त्याचे वर्णन 'सुपर कॅबिनेट', 'आर्थिक मंत्रिमंडळ', 'समांतर मंत्रिमंडळ', 'कोचचे पाचवे चाक' इ.
The correct answer is Central Statistical Organisation.
Explanation & Key Takeaways:
• Central Statistical Organisation
• Central Statistical Organisation is a government agency under the Ministry of Statistics and Programme Implementation.
• The CSO revises the base year of the macroeconomic indicators, as a regular exercise, to capture structural changes in the economy and improve the quality and representativeness of the indices.
• In the data provided by the CSO, the base year is taken as 2011-12.
• The main aim of this agency is to provide advisory services to other statistical agencies, keeping public relations with international statistical bodies, preparing and publishing national accounts statistics industrial statistics, conducting economic census and training statistical personnel.
Related Concepts:
• Planning Commission
• The Planning commission was established in March 1950 by an executive resolution of the Government of India, on the recommendation of the Advisory Planning Board constituted in 1946, under the chairmanship of KC Neogi.
• It is no longer active (since it was replaced by the NITI Aayog) but was an important feature of policymaking and governance in India.
• It was a non-constitutional and non-statutory body.
• In India, it was the supreme organ of planning for social and economic development.
• It was dissolved on 13 August, 2014.
• The critics have described it as a 'Super Cabinet', an 'Economic Cabinet', a 'Parallel Cabinet', the 'Fifth Wheel of the Coach' etc.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('भारतीय सांख्यिकी संस्था') आणि पर्याय 3 ('केंद्रीय सांख्यिकी संस्था') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Indian Statistical Institute') with Option 3 ('Central Statistical Organisation'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'केंद्रीय सांख्यिकी संस्था'. अर्थव्यवस्थेत National Income Accountingचा थेट संबंध 'केंद्रीय सांख्यिकी संस्था' या निकषाशी येतो.
Concept Booster: Core Economic Rule — 'Central Statistical Organisation'. Link National Income Accounting with 'Central Statistical Organisation'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('नियोजन आयोग'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केंद्रीय सांख्यिकी संस्था' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('आरबीआय'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केंद्रीय सांख्यिकी संस्था' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('भारतीय सांख्यिकी संस्था'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केंद्रीय सांख्यिकी संस्था' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('केंद्रीय सांख्यिकी संस्था') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Planning Commission'): Incorrect. As per official verified records, 'Central Statistical Organisation' is the valid fact.
• Option 2 ('RBI'): Incorrect. As per official verified records, 'Central Statistical Organisation' is the valid fact.
• Option 4 ('Indian Statistical Institute'): Incorrect. As per official verified records, 'Central Statistical Organisation' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Central Statistical Organisation').