सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर प्रच्छन्न बेरोजगारी आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• जेव्हा एखादा व्यक्ती काम करत असल्याचे दिसतो, परंतु त्यांचे काम उत्पादनात योगदान देत नाही, तेव्हा त्याला प्रच्छन्न बेरोजगारी म्हणतात.
• प्रच्छन्न बेरोजगारी हा बेरोजगारीचा एक प्रकार आहे जिथे लोक नोकरीत असतात परंतु त्यांचे एकूण उत्पादनातील योगदान नगण्य असते.
• जरी काही कामगार काढून टाकले तरीही कार्याचे उत्पादन अप्रभावित राहते.
• हे सहसा शेती क्षेत्रात होते जिथे कुटुंबातील सदस्य लहानशा जमिनीच्या तुकड्यावर काम करतात, जरी त्यांचे उत्पादनातील योगदान किमान असले तरीही.
• याला लपलेली बेरोजगारी देखील म्हणतात
पूरक माहिती:
• चक्रीय बेरोजगारी:
• व्यवसाय चक्रातील उतार-चढावामुळे होते.
• आर्थिक मंदीच्या काळात, व्यवसाय उत्पादन कमी करतात आणि कामगारांना काढून टाकतात, ज्यामुळे बेरोजगारी वाढते.
• जसे अर्थव्यवस्था सुधारते, तसे रोजगार पातळी पुन्हा वाढते.
• घर्षणात्मक बेरोजगारी:
• जेव्हा लोक नोकऱ्यांमध्ये संक्रमण करताना तात्पुरती बेरोजगार असतात तेव्हा होते.
• हे विविध कारणांमुळे होऊ शकते, जसे की स्वेच्छेने नोकरी सोडणे, काढून टाकणे किंवा शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर नोकरी शोधणे.
• हे निरोगी अर्थव्यवस्थेचा एक सामान्य भाग मानले जाते कारण लोक चांगल्या संधी शोधण्यासाठी नोकऱ्यांमध्ये स्थलांतरित होतात.
• मोसमी बेरोजगारी:
• श्रमाच्या मागणीतील मोसमी बदलांमुळे होते.
• पर्यटन, शेती आणि बांधकाम यासारख्या काही उद्योगांना वर्षभर मागणीत उतार-चढाव येतात.
• परिणामी, या उद्योगांतील कामगार कमी वेळात बेरोजगार असू शकतात.
The correct answer is Disguised unemployment
Explanation & Key Takeaways:
• When a person seems to be working, but their work is not contributing to the output, it is known as disguised unemployment.
• Disguised unemployment is a type of unemployment where people are employed but their contribution to the total output is negligible.
• Even if some workers are removed, the output of the task remains unaffected.
• This often happens in agricultural sectors where family members work on a small plot of land, even though their contribution to the output is minimal.
• It's also known as hidden unemployment
Related Concepts:
• Cyclical Unemployment:
• Occurs due to fluctuations in the business cycle.
• During economic downturns, businesses reduce production and lay off workers, leading to a rise in unemployment.
• As the economy recovers, employment levels rise again.
• Frictional Unemployment:
• Occurs when people are temporarily unemployed while transitioning between jobs.
• This can happen for various reasons, such as quitting a job voluntarily, getting layoffs, or searching for a job after completing education.
• It's considered a normal part of a healthy economy as people move between jobs to find better opportunities.
• Seasonal Unemployment:
• Occurs due to seasonal variations in demand for labor.
• Certain industries, like tourism, agriculture, and construction, experience fluctuations in demand throughout the year.
• As a result, workers in these industries may be unemployed during off-peak seasons.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'प्रच्छन्न बेरोजगारी' हे अचूक उत्तर आहे.
Exam Trap: The question contains a negative constraint ('NOT' / 'INCORRECT'). Candidates often rush and mark a true statement instead of identifying 'Disguised unemployment'.
स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'प्रच्छन्न बेरोजगारी'. अर्थव्यवस्थेत National Income Accountingचा थेट संबंध 'प्रच्छन्न बेरोजगारी' या निकषाशी येतो.
Concept Booster: Core Economic Rule — 'Disguised unemployment'. Link National Income Accounting with 'Disguised unemployment'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('चक्रीय बेरोजगारी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'प्रच्छन्न बेरोजगारी' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('घर्षणात्मक बेरोजगारी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'प्रच्छन्न बेरोजगारी' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('मोसमी बेरोजगारी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'प्रच्छन्न बेरोजगारी' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('प्रच्छन्न बेरोजगारी') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Cyclical unemployment'): Incorrect. As per official verified records, 'Disguised unemployment' is the valid fact.
• Option 3 ('Frictional unemployment'): Incorrect. As per official verified records, 'Disguised unemployment' is the valid fact.
• Option 4 ('Seasonal unemployment'): Incorrect. As per official verified records, 'Disguised unemployment' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 2 ('Disguised unemployment').