MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy Initiatives by Government FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

सन 1951 मध्ये सुरू करण्यात आलेली भारताची पहिली पंचवार्षिक योजना खालीलपैकी कोणत्या आर्थिक मॉडेलवर आधारित होती ज्यावर शेती आणि सिंचनावर लक्ष केंद्रित करून शेतीचे उत्पादन वाढविण्यात आले?

Launched in 1951, India's first five-year plan was based on which of the following economic models to focus on agriculture and irrigation to boost farm output?

पर्याय (Options):
A

हेक्शर-ओहलिन मॉडेल

B

कोब-डग्लस मॉडेल

C

हॅरॉड-डोमर मॉडेल

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

मुंडेल-फ्लेमिंग मॉडेल

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
हॅरॉड-डोमर मॉडेल हे योग्य उत्तर आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • पहिली पंचवार्षिक योजना: • भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी भारताच्या संसदेत पहिली पंचवार्षिक योजना सादर केली. • पहिली पंचवार्षिक योजना सन 1951 मध्ये सुरू करण्यात आली आणि ती प्रामुख्याने प्राथमिक क्षेत्राच्या विकासावर केंद्रित होती. • पहिली पंचवार्षिक योजना काही बदलांसह हॅरॉड-डोमर मॉडेलवर आधारित होती. • लक्ष्य वाढीचा दर 2.1% वार्षिक सकल देशांतर्गत उत्पादन (जीडीपी) अधिक होता; साध्य वाढीचा दर 3.6% होता निव्वळ देशांतर्गत उत्पादन 15 ने वाढले होते. • या काळात भाक्रा, हिराकुड, मेत्तूर धरण आणि दामोदर व्हॅली धरणांसह अनेक सिंचन प्रकल्प सुरू करण्यात आले. • सन 1956 मध्ये योजना कालावधीच्या शेवटी, पाच भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (आयआयटी) सुरू करण्यात आल्या आणि विद्यापीठ अनुदान आयोग (युजीसी) ची स्थापना करण्यात आली. • दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेच्या मध्यात अस्तित्वात आलेले पाच पोलाद प्रकल्प सुरू करण्यासाठी करार करण्यात आले. • सरकारसाठी ही योजना अर्ध-यशस्वी ठरली. पूरक माहिती: • नियोजन आयोग, भारत सरकारची एक एजन्सी आहे जी मुख्यतः पंचवार्षिक योजनांच्या निर्मितीद्वारे सन 1950 मध्ये देशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासावर देखरेख ठेवण्यासाठी स्थापन करण्यात आली होती. • सोव्हिएत प्रदेशात स्टॅलिनने प्रथमच पंचवार्षिक योजना सादर केली. • पहिली पंचवार्षिक योजना (सन 1951-1956): • हे हॅरॉड-डोमर मॉडेलवर आधारित आहे. • त्यात प्रामुख्याने शेतीवर भर दिला गेला. • या योजनेत सामुदायिक विकास कार्यक्रमही सुरू करण्यात आला आहे. • दुसरी पंचवार्षिक योजना (सन 1956-1961): • हे महालनोबिस मॉडेलवर आधारित आहे. • त्यात प्रामुख्याने उद्योगधंद्यावर भर दिला गेला. • भिलाई, दुर्गापूर आणि राउरकेला येथे अनुक्रमे रशिया, ब्रिटन (यूके) आणि पश्चिम जर्मनीच्या मदतीने पोलाद प्रकल्प स्थापन करण्यात आले. • चौथी पंचवार्षिक योजना (सन 1969-1974): • हे अशोक रुद्र अलोन मॉडेलवर आधारित आहे. • या योजनेत स्माइलिंग बुद्ध प्रकल्पही सादर करण्यात आला. • या योजनेत 14 व्यावसायिक बँकांचेही राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले. • पाचवी पंचवार्षिक योजना (1974-1979): • हे डी.पी.धार मॉडेलवर आधारित आहे. • ‘गरीबी हटाओ’ ही घोषणाही या योजनेत लावण्यात आली. • प्रादेशिक ग्रामीण बँकेची स्थापना या योजनेत करण्यात आली (2 ऑक्टोबर 1975).
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('मुंडेल-फ्लेमिंग मॉडेल') आणि पर्याय 3 ('हॅरॉड-डोमर मॉडेल') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'हॅरॉड-डोमर मॉडेल'. अर्थव्यवस्थेत Initiatives by Governmentचा थेट संबंध 'हॅरॉड-डोमर मॉडेल' या निकषाशी येतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('हेक्शर-ओहलिन मॉडेल'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'हॅरॉड-डोमर मॉडेल' हे ठरते. • पर्याय 2 ('कोब-डग्लस मॉडेल'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'हॅरॉड-डोमर मॉडेल' हे ठरते. • पर्याय 4 ('मुंडेल-फ्लेमिंग मॉडेल'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'हॅरॉड-डोमर मॉडेल' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('हॅरॉड-डोमर मॉडेल') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

RBI नुसार FY'25 मध्ये भारताचा वास्तविक GDP वाढीचा दर किती असेल?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पैशाचा पुरवठा ही एक ____ संकल्पना आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते विधान 'मुक्त विनिमय दर' साठी रास्त आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

प्रति एकक कर (किंवा विनिर्दिष्ट कर) म्हणजे काय?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील प्रादेशिक ग्रामीण बँकांसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. भारतीय रिझर्व्ह बँकेद्वारे यांचे नियमन केले जाते तर आणि नाबार्डद्वारे यांचे पर्यवेक्षण केले जाते. 2. ते केंद्र, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक बँकांच्या संयुक्त मालकीच्या आहेत. 3. त्यांना तरलता समायोजन सुविधा (LAF), सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) आणि कॉल किंवा नोटीस मनी मार्केटमध्ये प्रवेश नाही वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?]