MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy Initiatives by Government FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

हॅरॉड डोमर ग्रोथ मॉडेल बचत आणि गुंतवणुकीची भूमिका अधोरेखित करण्यासाठी ओळखले जाते. भारतातील कोणती पंचवार्षिक योजना या मॉडेलवर आधारित होती?

Harrod Domar growth model is known for highlighting the role of savings and investments. Which Five-Year Plan in India was based on this model?

पर्याय (Options):
A

पहिला

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

दुसरा

C

चौथा

D

तिसऱ्या

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
बरोबर उत्तर प्रथम आहे . मुख्य मुद्दे • पहिली पंचवार्षिक योजना • पहिली पंचवार्षिक योजना 1951 ते 1956 पर्यंत होती. • भारताच्या पहिल्या पंचवार्षिक योजनेचे प्रमुख उद्दिष्ट कृषी विकास हे होते. • उद्दिष्ट वाढ 2.1% होती आणि वास्तविक वाढ 3.6% होती. • हे हॅरॉड-डोमरवर आधारित होते. • निर्वासितांचा ओघ, अन्नधान्याची तीव्र टंचाई आणि वाढत्या महागाईने पहिल्या पंचवार्षिक योजनेच्या प्रारंभीच देशाला भेडसावले. अतिरिक्त माहिती दुसरी पंचवार्षिक योजना (1956-1961) • दुसरी पंचवार्षिक योजना तथाकथित महालनोबिस मॉडेलवर आधारित आहे. • भारतीय सांख्यिकी संस्थेचे संस्थापक आणि नेहरूंचे निकटवर्तीय पी.सी. महालनोबिस यांनी हे यूएसएसआर मॉडेलचे भारतीयीकरण केले होते. • या मॉडेलने राज्य-निर्देशित गुंतवणुकीसाठी सांख्यिकीय पाया स्थापित केला आहे आणि विस्तृत इनपुट-आउटपुट मॉडेलद्वारे परवाना-राजचा बौद्धिक आधार तयार केला आहे. • या मॉडेलने असे सुचवले आहे की जड उद्योगांवर भर द्यायला हवा, जे भारतीय अर्थव्यवस्थेला दीर्घकालीन उच्च विकासाच्या मार्गावर नेऊ शकतात. • औद्योगिक धोरण ठराव 1956 सुरू केला. तिसरी पंचवार्षिक योजना (1961-1966) • तिसऱ्या 5 वर्षांच्या योजनेत कृषी आणि गव्हाच्या उत्पादनात वाढ करण्यावर लक्ष केंद्रित केले गेले, परंतु 1962 च्या संक्षिप्त चीन-भारतीय युद्धाने अर्थव्यवस्थेतील त्रुटी उघड केल्या आणि संरक्षण उद्योगाकडे लक्ष वेधले. • 31 मे आणि 1 जून 1961 रोजी, राष्ट्रीय विकास परिषदेने तिसऱ्या योजनेवरील मसुदा अहवालाचा विचार केला आणि त्याला सर्वसाधारणपणे मंजुरी दिली. • या कालावधीत, भारताची अर्थव्यवस्था केवळ झपाट्याने वाढली पाहिजे असे नाही तर, एकसंधपणे, स्वतंत्र आणि स्वत: ची निर्मिती करणे आवश्यक आहे. • हा दीर्घकालीन दृष्टीकोन देशाच्या नैसर्गिक संसाधनांसाठी, औद्योगिक प्रगतीसाठी आणि सामाजिक संरचनेतील कृषी बदलांसाठी आणि प्रादेशिक आणि राष्ट्रीय विकासाच्या अंतर्भूत योजनेसाठी विस्ताराची विस्तृत रचना ऑफर करण्याचा अंदाज आहे. चौथी पंचवार्षिक योजना (1969-1974) • चौथी पंचवार्षिक योजना ही इंदिरा गांधी सरकारने दुष्काळ, अवमूल्यन आणि महागाईच्या मंदीच्या दबावात सुरू केलेली पहिली योजना होती. • लोकसंख्येचा स्फोट, वाढलेली बेरोजगारी, दारिद्र्य आणि बेड्या ठोकलेल्या अर्थव्यवस्थेशी देश लढत होता. शिवाय, १९७१ चे भारत-पाकिस्तान युद्ध आणि बांगलादेश मुक्ती युद्ध झाल्यामुळे पूर्व पाकिस्तानातील (आता स्वतंत्र बांगलादेश) परिस्थिती भीषण होत होती. • औद्योगिक विकासासाठी राखून ठेवलेला निधी युद्धाच्या प्रयत्नांसाठी वापरावा लागला. • याचा परिणाम असा झाला की हा योजना कालावधी देखील तिसऱ्या पंचवार्षिक योजनेपेक्षा चांगला नव्हता.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('दुसरा') आणि पर्याय 1 ('पहिला') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'पहिला'. अर्थव्यवस्थेत Initiatives by Governmentचा थेट संबंध 'पहिला' या निकषाशी येतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('दुसरा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पहिला' हे ठरते. • पर्याय 3 ('चौथा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पहिला' हे ठरते. • पर्याय 4 ('तिसऱ्या'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पहिला' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('पहिला') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

RBI नुसार FY'25 मध्ये भारताचा वास्तविक GDP वाढीचा दर किती असेल?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पैशाचा पुरवठा ही एक ____ संकल्पना आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते विधान 'मुक्त विनिमय दर' साठी रास्त आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

प्रति एकक कर (किंवा विनिर्दिष्ट कर) म्हणजे काय?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील प्रादेशिक ग्रामीण बँकांसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. भारतीय रिझर्व्ह बँकेद्वारे यांचे नियमन केले जाते तर आणि नाबार्डद्वारे यांचे पर्यवेक्षण केले जाते. 2. ते केंद्र, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक बँकांच्या संयुक्त मालकीच्या आहेत. 3. त्यांना तरलता समायोजन सुविधा (LAF), सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) आणि कॉल किंवा नोटीस मनी मार्केटमध्ये प्रवेश नाही वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?]