सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
१. आर्थिक संकल्पना व व्याख्या: टोकन चलन म्हणजे असे चलन की ज्याचे दर्शनी मूल्य (Face Value) त्यातील धातूच्या आंतरिक मूल्यापेक्षा (Intrinsic Metallic Value) जास्त असते. उदाहरणार्थ, एखाद्या नाण्याचे दर्शनी मूल्य ₹१० असून त्यातील धातूचे मूल्य ₹२ असेल, तर ते टोकन चलनाचे उदाहरण आहे. प्रमाण चलनात दर्शनी मूल्य आणि आंतरिक मूल्य समान असते. २. समित्या, शिफारशी व योजनांचे वर्ष: या मूलभूत संकल्पनेच्या स्पष्टीकरणासाठी कोणत्याही विशिष्ट समितीची शिफारस आवश्यक नाही. टोकन चलन ही चलनाच्या स्वरूपाशी संबंधित आर्थिक संकल्पना आहे. ३. अर्थसंकल्प, RBI धोरणे व अधिकृत आकडेवारी: या व्याख्येसाठी अर्थसंकल्पीय तरतूद किंवा विशिष्ट आर्थिक सर्वेक्षणातील आकडेवारी लागू होत नाही. भारतात आधुनिक नाणी आणि कागदी नोटांचे दर्शनी मूल्य त्यांच्या धातूच्या किंवा कागदाच्या मूल्यापेक्षा जास्त असते. तथापि, आधुनिक नोटा व नाण्यांचे वर्गीकरण करताना टोकन चलन आणि शासनाच्या अधिकारावर आधारित फियाट चलन यांतील संकल्पनात्मक फरक लक्षात घ्यावा.
1. Economic concept and definition: Token money is money whose face value exceeds the intrinsic metallic value of the metal used in the coin. For example, a coin with a face value of ₹10 and a metallic value of ₹2 illustrates token money. Standard money, under the traditional full-bodied metallic money definition, has a face value equal to its intrinsic value. 2. Committees, recommendations and scheme years: No specific committee or government scheme is needed to establish this basic monetary concept. Token money is a classification based on the relationship between face value and intrinsic value. 3. Budget, Economic Survey and official statistics: No budget allocation or specific Economic Survey statistic is required for this definition. Modern coins and banknotes generally have a face value greater than their material value. However, token money and fiat money should be distinguished conceptually: token money is classified by the relationship between face and intrinsic value, whereas fiat money derives its monetary status from government authority and legal recognition.
मुख्य परीक्षाभूल म्हणजे टोकन चलन आणि फियाट चलन यांना पूर्णपणे समानार्थी समजणे. टोकन चलनाची ओळख दर्शनी मूल्य आणि आंतरिक मूल्य यांच्या संबंधावर आधारित असते; फियाट चलनाची ओळख शासनाच्या मान्यतेवर आणि कायदेशीर दर्जावर आधारित असते. आधुनिक चलनव्यवस्थेत या संकल्पनांमध्ये काही प्रमाणात आच्छादन असू शकते. तसेच, धातूचे मूल्य आणि चलनाची क्रयशक्ती या दोन वेगळ्या संकल्पना आहेत. क्रयशक्ती म्हणजे चलनाच्या एका एककाने खरेदी करता येणाऱ्या वस्तू व सेवांचे प्रमाण.
Do not treat token money and fiat money as perfectly interchangeable terms. Token money is identified by face value being greater than intrinsic metallic value; fiat money is identified by its reliance on government authority rather than intrinsic commodity value. The concepts can overlap in modern monetary systems. Also, intrinsic metallic value must not be confused with purchasing power: purchasing power measures the goods and services that a unit of money can buy.
लक्षात ठेवण्याचे सूत्र: टोकन चलन = दर्शनी मूल्य > आंतरिक धातूमूल्य; प्रमाण चलन = दर्शनी मूल्य = आंतरिक मूल्य. उदाहरण: ₹१० दर्शनी मूल्य आणि ₹२ धातूमूल्य असलेले नाणे म्हणजे टोकन चलन. 'टोकनमध्ये दर्शनी मूल्य मोठे, प्रमाण चलनात दोन्ही समान' अशी उजळणी करा.
Remember the formula: Token money = Face value > Intrinsic metallic value; Standard metallic money = Face value = Intrinsic value. Example: a ₹10 coin containing metal worth ₹2 is token money. Recall: 'Token means face value exceeds metal value; standard means both are equal.'
पर्याय १: हॉट चलन म्हणजे अल्पकालीन नफा मिळविण्यासाठी देशांदरम्यान किंवा वित्तीय बाजारांमध्ये वेगाने हस्तांतरित होणारे भांडवल; त्याचा संबंध धातूच्या आंतरिक मूल्याशी नाही. पर्याय २: फियाट चलनाचे मूल्य शासनाची मान्यता आणि कायदेशीर चलन म्हणून असलेल्या दर्जावर आधारित असते; हा शब्द चलनाच्या जारीकरणाच्या व मूल्याच्या आधाराशी संबंधित आहे. त्यामुळे विचारलेल्या विशिष्ट धातूमूल्य-दर्शनी मूल्य संबंधासाठी अपेक्षित उत्तर टोकन चलन आहे. पर्याय ४: प्रमाण चलनात दर्शनी मूल्य आणि आंतरिक मूल्य समान असते. त्यामुळे दर्शनी मूल्य आंतरिक मूल्यापेक्षा अधिक असलेल्या चलनासाठी हा पर्याय चुकीचा आहे.
Option 1: Hot currency refers to capital that moves rapidly across countries or financial markets to exploit short-term interest-rate differences or expected exchange-rate movements. It does not describe the relationship between a coin's metallic value and face value. Option 2: Fiat currency derives its monetary status from government authority and legal recognition rather than commodity backing. This is a different classification criterion, although modern fiat currency can also have token characteristics. Option 4: Under the traditional definition, standard metallic money has an intrinsic value equal to its face value. It therefore does not match the condition in the question. Option 3 is correct because token money has a face value greater than its intrinsic metallic value.
