सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे.
In News
• अमेरिकेच्या निर्बंधांनंतर, इराणच्या चलनाचे अवमूल्यन झपाट्याने झाले, कारण तेल निर्यातीवरील निर्बंध आणि परकीय साठ्यातील प्रवेश यामुळे देशाची अर्थव्यवस्था स्थिर करण्याची क्षमता गंभीरपणे मर्यादित झाली.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• निर्बंधांमुळे परकीय चलन साठ्याची उपलब्धता कमी होते, व्यापार प्रवाह कमी होतो आणि आंतरराष्ट्रीय आर्थिक व्यवहारांवर मर्यादा येतात, ज्यामुळे चलनाचे अवमूल्यन होते. इराणी रियालची विक्रमी घसरण ही या घटकांचा थेट परिणाम आहे.
• म्हणून, विधान I योग्य आहे.
• निर्बंधांमुळे देशाची वस्तू आयात करण्याची आणि व्यापार वाढवण्याची क्षमता कमी होते, कारण परदेशी राष्ट्रांना व्यवहार करण्यापासून प्रतिबंधित केले जाऊ शकते. चलन स्थिर करण्याऐवजी, मर्यादित व्यापार आर्थिक परिस्थिती बिघडवतो, ज्यामुळे आणखी अवमूल्यन होते.
• म्हणून, विधान II अयोग्य आहे.
पूरक माहिती:
• निर्बंधांअंतर्गत चलन अवमूल्यनाची यंत्रणा:
• परकीय चलनाचा प्रवाह कमी: निर्बंधांमुळे निर्यात मर्यादित होते (उदा. इराणसाठी तेल), ज्यामुळे परकीय चलनाचा प्रवाह कमी होतो.
• प्रतिबंधित बँकिंग प्रवेश: आंतरराष्ट्रीय बँकांना मंजूर राष्ट्रांशी व्यवहार करण्यास मनाई केली जाऊ शकते, ज्यामुळे तरलता आणखी कमी होऊ शकते.
• भांडवल पलायन: गुंतवणूकदार निधी काढून घेत आहेत, ज्यामुळे घसरण वाढत आहे.
• मंजुरीमुळे होणाऱ्या चलन अवमूल्यनाची उदाहरणे:
• इराण (2024): अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे रियाल प्रति अमेरिकन डॉलर 850,000 पर्यंत घसरला.
• रशिया (2022): पाश्चात्य निर्बंधांनंतर सुरुवातीला रुबल कोसळले परंतु नंतर कडक सरकारी हस्तक्षेपामुळे ते सावरले.
• व्हेनेझुएला (2019): निर्बंध आणि आर्थिक गैरव्यवस्थापनामुळे बोलिव्हरने त्याचे 9999% पेक्षा जास्त मूल्य गमावले.
The correct answer is option 3.
In News
• Following U.S. sanctions, Iran’s currency devalued sharply, as restrictions on oil exports and access to foreign reserves severely limited the country's ability to stabilize its economy.
Explanation & Key Takeaways:
• Sanctions cut off access to foreign exchange reserves, reduce trade inflows, and restrict international financial transactions, leading to currency depreciation. The Iranian rial's record decline is a direct result of these factors.
• Hence, Statement I is correct.
• Sanctions reduce a country’s ability to import goods and expand trade, as foreign nations may be restricted from engaging in transactions. Instead of stabilizing the currency, limited trade worsens economic conditions, leading to further depreciation.
• Hence, Statement II is incorrect.
Related Concepts:
• Mechanism of Currency Depreciation under Sanctions:
• Reduced foreign exchange inflows: Sanctions limit exports (e.g., oil for Iran), cutting the inflow of foreign currency.
• Restricted banking access: International banks may be prohibited from dealing with sanctioned nations, further reducing liquidity.
• Capital flight: Investors withdraw funds, worsening depreciation.
• Examples of Sanction-Induced Currency Depreciation:
• Iran (2024): Rial plunged to 850,000 per U.S. dollar following U.S. sanctions.
• Russia (2022): Ruble initially collapsed after Western sanctions but later recovered through strict government intervention.
• Venezuela (2019): Bolivar lost over 99% of its value due to sanctions and economic mismanagement.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('विधान I अयोग्य आहे, परंतु विधान II योग्य आहे.') आणि पर्याय 3 ('विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Statement I is incorrect, but Statement II is correct.') with Option 3 ('Statement I is correct, but Statement II is incorrect.'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.'. अर्थव्यवस्थेत Business and Economyचा थेट संबंध 'विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.' या निकषाशी येतो.
Concept Booster: Core Economic Rule — 'Statement I is correct, but Statement II is incorrect.'. Link Business and Economy with 'Statement I is correct, but Statement II is incorrect.'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत आणि विधान II हे विधान I चे योग्य स्पष्टीकरण आहे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, परंतु विधान II हे विधान I चे योग्य स्पष्टीकरण नाही.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('विधान I अयोग्य आहे, परंतु विधान II योग्य आहे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Both Statement I and Statement II are correct, and Statement II is the correct explanation for Statement I.'): Incorrect. As per official verified records, 'Statement I is correct, but Statement II is incorrect.' is the valid fact.
• Option 2 ('Both Statement I and Statement II are correct, but Statement II is not the correct explanation for Statement I.'): Incorrect. As per official verified records, 'Statement I is correct, but Statement II is incorrect.' is the valid fact.
• Option 4 ('Statement I is incorrect, but Statement II is correct.'): Incorrect. As per official verified records, 'Statement I is correct, but Statement II is incorrect.' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Statement I is correct, but Statement II is incorrect.').