MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy Money and Banking FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

आधुनिक अर्थव्यवस्थेतील पैशाचा पुरवठा कशाचा बनलेला असतो?

What does the money supply in a modern economy consist of?

पर्याय (Options):
A

केवळ मध्यवर्ती बँकेचा निधी

B

केवळ बँक ठेवी

C

रोख रक्कम आणि बँक ठेवी

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

केवळ रोख रक्कम

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर रोख रक्कम आणि बँक ठेवी आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • आधुनिक अर्थव्यवस्थेतील पैशाचा पुरवठा म्हणजे व्यवहार आणि गुंतवणुकीसाठी प्रणालीमध्ये उपलब्ध असलेल्या पैशाची एकूण रक्कम होय. • त्यामध्ये प्रामुख्याने रोख रक्कम (भौतिक चलन) आणि बँक ठेवी (वित्तीय संस्थांमधील खात्यांमध्ये ठेवलेला पैसा) यांचा समावेश होतो. • रोख रक्कम हे चलनात असलेले भौतिक चलन आहे, ज्यामध्ये नाणी आणि कागदी पैसा यांचा समावेश होतो, जे मध्यवर्ती बँकेद्वारे जारी केले जाते आणि दैनंदिन व्यवहारांसाठी वापरले जाते. • बँक ठेवींमध्ये बचत खाती, चालू खाती आणि बँकांमधील इतर प्रकारच्या खात्यांमध्ये जमा केलेले निधी समाविष्ट असतात, जे देयके आणि हस्तांतरणांसाठी उपलब्ध असतात. • बहुतेक आधुनिक अर्थव्यवस्था इलेक्ट्रॉनिक पेमेंट आणि ऑनलाइन बँकिंगच्या सोयीमुळे भौतिक रोखीऐवजी व्यवहारांसाठी बँक ठेवींवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असतात. • पैशाचा पुरवठा M1, M2 आणि M3 यांसारख्या विविध उपायांमध्ये वर्गीकृत केला जातो, जेथे: • M1: यात रोख रक्कम आणि मागणी ठेवी (सहज उपलब्ध निधी) समाविष्ट असतात. • M2: यात M1 अधिक बचत ठेवी आणि मुदत ठेवी समाविष्ट असतात. • M3: यात M2 अधिक मोठ्या संस्थात्मक ठेवी आणि इतर विस्तृत वित्तीय मालमत्ता समाविष्ट असतात. • आर्थिक स्थिरता, चलनवाढ आणि वाढीवर परिणाम करत असल्यामुळे पैशाच्या पुरवठ्याचे व्यवस्थापन करण्यात मध्यवर्ती बँकेची भूमिका महत्त्वपूर्ण असते. • आधुनिक अर्थव्यवस्थांमध्ये, डिजिटल देयके आणि पैशाच्या गैर-भौतिक स्वरूपांवर अवलंबून राहणे लक्षणीयरीत्या वाढले आहे, ज्यामुळे बँक ठेवींचे महत्त्व आणखी वाढले आहे. पूरक माहिती: • केवळ मध्यवर्ती बँकेचा निधी • मध्यवर्ती बँकेचा निधी हा अर्थव्यवस्थेतील संपूर्ण पैशाचा पुरवठा नसतो; ते मध्यवर्ती बँकेद्वारे तरलता आणि व्याजदर नियंत्रित करण्यासाठी वापरले जाणारे राखीव आणि मौद्रिक साधने दर्शवतात. • उदाहरणांमध्ये आधार पैसा किंवा मध्यवर्ती बँकेकडे व्यावसायिक बँकांनी ठेवलेले राखीव निधी यांचा समावेश होतो. • केवळ हे निधी व्यापक पैशाच्या पुरवठ्यात समाविष्ट नसतात, ज्यामध्ये रोख रक्कम आणि लोकांना उपलब्ध असलेल्या बँक ठेवींचा समावेश असतो. • केवळ बँक ठेवी • बँक ठेवी पैशाच्या पुरवठ्याचा एक महत्त्वपूर्ण भाग बनवत असल्या तरी, भौतिक व्यवहारांसाठी रोख रक्कम तितकीच महत्त्वाची आहे. • अर्थव्यवस्था केवळ बँक ठेवींवर कार्य करू शकत नाही, कारण इलेक्ट्रॉनिक किंवा बँकिंग प्रणाली अनुपलब्ध असलेल्या परिस्थितीत रोख रक्कम आवश्यक आहे. • केवळ रोख रक्कम • आधुनिक अर्थव्यवस्थेसाठी केवळ भौतिक रोख रक्कम पुरेशी नसते, कारण बहुसंख्य व्यवहार आणि बचत बँक ठेवींद्वारे इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने होतात. • बँक ठेवी नसल्यास, अर्थव्यवस्थेत मोठ्या प्रमाणावर वित्तीय प्रणाली आणि इलेक्ट्रॉनिक पेमेंटसाठी आवश्यक पायाभूत सुविधांची कमतरता असेल.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('केवळ रोख रक्कम') आणि पर्याय 3 ('रोख रक्कम आणि बँक ठेवी') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'रोख रक्कम आणि बँक ठेवी'. अर्थव्यवस्थेत Money and Bankingचा थेट संबंध 'रोख रक्कम आणि बँक ठेवी' या निकषाशी येतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('केवळ मध्यवर्ती बँकेचा निधी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रोख रक्कम आणि बँक ठेवी' हे ठरते. • पर्याय 2 ('केवळ बँक ठेवी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रोख रक्कम आणि बँक ठेवी' हे ठरते. • पर्याय 4 ('केवळ रोख रक्कम'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'रोख रक्कम आणि बँक ठेवी' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('रोख रक्कम आणि बँक ठेवी') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 05

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

RBI नुसार FY'25 मध्ये भारताचा वास्तविक GDP वाढीचा दर किती असेल?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पैशाचा पुरवठा ही एक ____ संकल्पना आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते विधान 'मुक्त विनिमय दर' साठी रास्त आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

प्रति एकक कर (किंवा विनिर्दिष्ट कर) म्हणजे काय?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील प्रादेशिक ग्रामीण बँकांसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. भारतीय रिझर्व्ह बँकेद्वारे यांचे नियमन केले जाते तर आणि नाबार्डद्वारे यांचे पर्यवेक्षण केले जाते. 2. ते केंद्र, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक बँकांच्या संयुक्त मालकीच्या आहेत. 3. त्यांना तरलता समायोजन सुविधा (LAF), सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) आणि कॉल किंवा नोटीस मनी मार्केटमध्ये प्रवेश नाही वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?]