MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy Money and Banking FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

RBI च्या पैशाच्या पुरवठ्याच्या पर्यायी उपायांनुसार, म्हणजे M1, M2, M3 आणि M4, खालीलपैकी कोणते 'नॅरो मनी' (संकुचित पैसा) म्हणून वर्गीकृत केले आहे?

According to RBI’s alternative measures of money supply, viz. M1, M2, M3 and M4, which of the following are classified as ‘narrow money’?

पर्याय (Options):
A

फक्त M1, M2 आणि M3

B

फक्त M1 आणि M2

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

फक्त M3 आणि M4

D

फक्त M1 आणि M3

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर फक्त M1 आणि M2 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या पैशाच्या पुरवठ्याच्या पर्यायी उपायांनुसार M1 आणि M2 हे 'नॅरो मनी' (संकुचित पैसा) म्हणून वर्गीकृत केले आहेत. • M1 मध्ये पैशांच्या सर्वात तरल स्वरूपांचा समावेश आहे, जसे की जनतेकडे असलेले चलन, बँकिंग प्रणालीतील मागणी ठेवी आणि RBI कडील इतर ठेवी. • M2 मध्ये M1 चे सर्व घटक तसेच पोस्ट ऑफिस बचत बँकेतील बचत ठेवींचा समावेश आहे. हे M1 पेक्षा थोडे व्यापक आहे पण तरीही ते नॅरो मनीचा भाग मानले जाते. • M3, ज्याला ब्रॉड मनी (व्यापक पैसा) म्हणून संबोधले जाते, त्यात M1 तसेच बँकिंग प्रणालीतील मुदत ठेवींचा समावेश आहे. हे नॅरो मनी वर्गीकरणाच्या पलीकडे जाते. • M4 मध्ये M3 तसेच पोस्ट ऑफिस बचत बँकेतील सर्व ठेवींचा समावेश आहे, ज्यात राष्ट्रीय बचत प्रमाणपत्रे वगळण्यात आली आहेत. हे पैशाच्या पुरवठ्याचे सर्वात व्यापक माप आहे आणि ते नॅरो मनी अंतर्गत येत नाही. • म्हणून, केवळ M1 आणि M2 हे नॅरो मनी मानले जातात कारण ते अर्थव्यवस्थेतील पैशांचे सर्वात तरल आणि सुलभ स्वरूप दर्शवतात. पूरक माहिती: • पैशाच्या पुरवठ्याची मापे: • रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) अर्थव्यवस्थेतील तरलता समजून घेण्यासाठी पैशाच्या पुरवठ्याच्या विविध उपायांचा वापर करते. हे उपाय M1, M2, M3 आणि M4 मध्ये वर्गीकृत केले आहेत. • हे वर्गीकरण धोरणकर्ते आणि अर्थशास्त्रज्ञांना आर्थिक प्रवृत्तींचे विश्लेषण करण्यास आणि त्यानुसार धोरणे तयार करण्यास मदत करते. • M1 चे घटक: • जनतेकडे असलेले चलन: बँकिंग प्रणालीबाहेर चलनात असलेल्या नोटा आणि नाणी. • मागणी ठेवी: कोणत्याही वेळी काढता येण्याजोग्या ठेवी, जसे की बँकांमधील चालू आणि बचत खाती. • इतर ठेवी: RBI सारख्या विशेष संस्थांनी ठेवलेल्या ठेवी. • M2 चे घटक: • M1 चे सर्व घटक समाविष्ट आहेत. • पोस्ट ऑफिस बचत बँकांसोबतच्या बचत ठेवींचा समावेश करते, ज्यामुळे ते M1 पेक्षा थोडे व्यापक होते. • व्यापक पैशाची मापे: • M3: यामध्ये M1 आणि बँकांमधील मुदत ठेवी (time deposits) समाविष्ट आहेत. याला ब्रॉड मनी (व्यापक पैसा) असे संबोधले जाते. • M4: यामध्ये M3 तसेच पोस्ट ऑफिस बचत बँकांमधील एकूण ठेवी (राष्ट्रीय बचत प्रमाणपत्रे वगळून) समाविष्ट आहेत. • नॅरो मनीचे महत्त्व: • नॅरो मनी (M1 आणि M2) अर्थव्यवस्थेतील अल्प-मुदतीच्या तरलतेचे विश्लेषण करण्यासाठी आवश्यक आहे. • हे जनतेच्या आणि बँकिंग प्रणालीच्या तत्काळ खरेदी शक्तीबद्दल अंतर्दृष्टी प्रदान करते. महत्त्वाची टीप: • ऐतिहासिक संदर्भ: पैशाच्या पुरवठ्याच्या उपायांची संकल्पना चलनात असलेल्या पैशाच्या विविध स्वरूपांना आणि आर्थिक क्रियाकलापांवरील त्यांच्या प्रभावांना समजून घेण्यासाठी विकसित केली गेली. • RBI ची भूमिका: आर्थिक स्थिरता सुनिश्चित करण्यासाठी पैशाच्या पुरवठ्याच्या उपायांना परिभाषित आणि निरीक्षण करण्यात रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया महत्त्वाची भूमिका बजावते. • धोरणात्मक परिणाम: नॅरो मनीचा वापर अनेकदा धोरणकर्त्यांकडून अर्थव्यवस्थेत उपलब्ध असलेल्या तात्काळ तरलतेचे निर्धारण करण्यासाठी आणि आवश्यक असल्यास सुधारात्मक उपाययोजना करण्यासाठी केला जातो. • जागतिक तुलना: यूएस मधील फेडरल रिझर्व्ह सारख्या जागतिक स्तरावरील इतर केंद्रीय बँकांकडे पैशाच्या पुरवठ्यासाठी समान वर्गीकरण आहेत, जरी अटी आणि उपाय थोडे भिन्न असू शकतात.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('फक्त M3 आणि M4') आणि पर्याय 2 ('फक्त M1 आणि M2') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'फक्त M1 आणि M2'. अर्थव्यवस्थेत Money and Bankingचा थेट संबंध 'फक्त M1 आणि M2' या निकषाशी येतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('फक्त M1, M2 आणि M3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त M1 आणि M2' हे ठरते. • पर्याय 3 ('फक्त M3 आणि M4'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त M1 आणि M2' हे ठरते. • पर्याय 4 ('फक्त M1 आणि M3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त M1 आणि M2' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('फक्त M1 आणि M2') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 04

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

RBI नुसार FY'25 मध्ये भारताचा वास्तविक GDP वाढीचा दर किती असेल?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पैशाचा पुरवठा ही एक ____ संकल्पना आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते विधान 'मुक्त विनिमय दर' साठी रास्त आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

प्रति एकक कर (किंवा विनिर्दिष्ट कर) म्हणजे काय?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील प्रादेशिक ग्रामीण बँकांसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. भारतीय रिझर्व्ह बँकेद्वारे यांचे नियमन केले जाते तर आणि नाबार्डद्वारे यांचे पर्यवेक्षण केले जाते. 2. ते केंद्र, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक बँकांच्या संयुक्त मालकीच्या आहेत. 3. त्यांना तरलता समायोजन सुविधा (LAF), सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) आणि कॉल किंवा नोटीस मनी मार्केटमध्ये प्रवेश नाही वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?]