योग्य उत्तर दोन्ही आहे.
• प्रच्छन्न बेरोजगारी ही एक घटना आहे ज्यात प्रत्यक्षात आवश्यकतेपेक्षा जास्त लोक काम करतात .
• हे प्रामुख्याने भारतातील कृषी आणि असंघटित क्षेत्रांमध्ये सापडते.
• जेव्हा कामगरांच्या दलाचा एक भाग नोकर्याशिवाय राहिले जातात किंवा अनावश्यकपणे कार्य करतात तेव्हा अशा कार्यक्षमतेची उत्पादकता प्रभावीपणे शून्य असते. ही बेरोजगारी आहे ज्याचा एकूण उत्पादनावर कोणताही परिणाम होत नाही.
• हंगामी बेरोजगारी ही बेरोजगारी असते जी वर्षाच्या काही विशिष्ट हंगामात उद्भवते.
• वर्षभरात भारतातील शेतमजुर क्वचितच काम केले आहेत.
• हे कृषीवर अवलंबून असलेल्या उद्योगांमध्ये दिसून येते.
पूरक माहिती:
• बेरोजगारी उद्भवते जेव्हा एखादी व्यक्ती जो रोजगारासाठी सक्रियपणे शोध घेत असेल त्याला काम सापडत नाही.
• बेरोजगारीचा सर्वात वारंवार उपाय म्हणजे बेरोजगारीचा दर, जो कामगार दलातील लोकांच्या संख्येनुसार विभागलेल्या बेरोजगारांची संख्या आहे.
• बेरोजगारीचा दर = (बेरोजगार कामगार / एकूण कामगार दल) × 100
• भारतात बेरोजगारीचे इतर प्रकारः
• चक्रीय बेरोजगारी: हा व्यवसाय चक्राचा परिणाम आहे, जेथे मंदीच्या काळात बेरोजगारी वाढते आणि आर्थिक वाढीसह घटते.
• तांत्रिक बेरोजगारीः तंत्रज्ञानातील बदलांमुळे नोकर्या गमावल्या जातात.
2016 मध्ये, जागतिक बँकेच्या आकडेवारीनुसार भारतात ऑटोमेशनमुळे धोक्यात आलेल्या नोकरींचे प्रमाण वर्षाकाठी 69% आहे.
• असुरक्षित रोजगार: हा भारतातील बेरोजगारीचा मुख्य प्रकार आहे.
योग्य नोकरीच्या कराराशिवाय अनौपचारिकरित्या काम करणारे लोक आणि अशा प्रकारे कोणत्याही कायदेशीर संरक्षणाचा आनंद घेत नाहीत. या व्यक्तींना 'बेरोजगार' समजले जाते कारण त्यांच्या कामकाजाची नोंद कधीही ठेवली जात नाही.
The correct answer is Both.
• Disguised unemployment is a phenomenon wherein more people are employed than actually needed.
• It is primarily traced to the agricultural and unorganized sectors of India.
• It occurs when part of the labor force is either left without jobs or operates redundantly, such as the productivity of the workforce is effectively zero. It is unemployment that has no impact on aggregate production.
• Seasonal Unemployment is unemployment that occurs during certain seasons of the year.
• Agricultural laborers in India rarely have worked throughout the year.
• It appears in industries that are dependent on agriculture.
Related Concepts:
• Unemployment occurs when a person who is actively searching for employment is unable to find work.
• The most frequent measure of unemployment is the unemployment rate, which is the number of unemployed people divided by the number of people in the labor force.
• Unemployment rate = (Unemployed Workers / Total labour force) × 100
• Other types of Unemployment in India:
• Cyclical Unemployment: It is the result of the business cycle, where unemployment rises during recessions and declines with economic growth.
• Technological Unemployment: It is the loss of jobs due to changes in technology.
In 2016, World Bank data predicted that the proportion of jobs threatened by automation in India is 69% year-on-year.
• Vulnerable Employment: It is one of the main types of unemployment in India.
people working informally, without proper job contracts and thus don't enjoy any legal protection. These persons are deemed ‘unemployed’ since records of their work are never maintained.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('वरीलपैकी काहीही नाही') आणि पर्याय 3 ('दोघेही') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('None of the above') with Option 3 ('Both'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'दोघेही'. अर्थव्यवस्थेत Money and Bankingचा थेट संबंध 'दोघेही' या निकषाशी येतो.
Concept Booster: Core Economic Rule — 'Both'. Link Money and Banking with 'Both'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('केवळ (a)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'दोघेही' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('केवळ (b)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'दोघेही' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('वरीलपैकी काहीही नाही'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'दोघेही' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('दोघेही') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Only (a)'): Incorrect. As per official verified records, 'Both' is the valid fact.
• Option 2 ('Only (b)'): Incorrect. As per official verified records, 'Both' is the valid fact.
• Option 4 ('None of the above'): Incorrect. As per official verified records, 'Both' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Both').