सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
खुला बाजार मोहीम हे चलनविषयक धोरणाचे एक साधन आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• खुला बाजार मोहीम(OMOs)
• हे RBI द्वारे बाजारातील रुपयाच्या तरलतेच्या परिस्थितीला टिकाऊ आधारावर समायोजित करण्यासाठी/मार्केटमधून सरकारी सिक्युरिटीजच्या विक्री/खरेदीद्वारे केले जाते.
• जास्त तरलता असल्यास, आरबीआय सिक्युरिटीजच्या विक्रीचा अवलंब करते आणि रुपयाची तरलता काढून टाकते.
• त्याचप्रमाणे, जेव्हा तरलतेची परिस्थिती कडक असते, तेव्हा RBI बाजारातून रोखे खरेदी करते, ज्यामुळे बाजारात तरलता येते.
• हे परिमाणवाचक (पैशाच्या एकूण प्रमाणाचे नियमन किंवा नियंत्रण करण्यासाठी) चलनविषयक धोरण साधनांपैकी एक आहे जे देशाच्या मध्यवर्ती बँकेद्वारे अर्थव्यवस्थेतील पैशाचा पुरवठा नियंत्रित करण्यासाठी वापरला जातो.
पूरक माहिती:
• राजकोषीय धोरण हे एक साधन आहे ज्याद्वारे सरकार देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर लक्ष ठेवण्यासाठी आणि त्यावर प्रभाव टाकण्यासाठी त्याच्या खर्चाची पातळी आणि कर दर समायोजित करते.
• अंदाजपत्रक अंदाजे वास्तविक परिणामांचे पुनरावलोकन, भविष्यातील क्रियाकलापांचे समन्वय आणि वास्तववादी लक्ष्य सेट करण्याचा एक पद्धतशीर मार्ग प्रदान करते. हे एक प्रभावी व्यवस्थापन साधन आहे आणि त्याच्या फायद्यांमध्ये हे समाविष्ट आहे: वित्त नियंत्रित करण्यासाठी आवश्यक कालावधी प्रदान करते. कॅशफ्लोची कमतरता/वित्तपुरवठा आवश्यकता इत्यादी हायलाइट करते.
• LPG म्हणजे उदारीकरण, खाजगीकरण आणि जागतिकीकरण. भारताने आपल्या नवीन आर्थिक धोरणांतर्गत देशाच्या विकासासाठी आंतरराष्ट्रीय बँकांशी संपर्क साधला. या एजन्सींनी भारत सरकारला खाजगी क्षेत्राद्वारे आणि भारत आणि इतर देशांमधील व्यापारावरील निर्बंध उघडण्यास सांगितले.
An open market operation is an instrument of Monetary Policy.
Explanation & Key Takeaways:
• Open Market Operations (OMOs)
• This is conducted by RBI by way of sale/purchase of government securities to/from the market to adjust the rupee liquidity conditions in the market on a durable basis.
• If there is excess liquidity, RBI resorts to the sale of securities and sucks out the rupee liquidity.
• Similarly, when the liquidity conditions are tight, RBI buys securities from the market, thereby releasing liquidity into the market.
• It is one of the quantitative (to regulate or control the total volume of money) monetary policy tools that are employed by the central bank of a country to control the money supply in the economy.
Related Concepts:
• Fiscal policy is the means by which a government adjusts its spending levels and tax rates to monitor and influence a nation's economy.
• Budgeting provides a systematic way of reviewing estimated actual results, coordinating future activities, and setting realistic targets. It is an effective management tool and its benefits include: Provides a time frame required to control finances. Highlights cashflow shortages/financing requirements etc.
• LPG stands for Liberalization, Privatization, and Globalization. India under its New Economic Policy approached International Banks for the development of the country. These agencies asked the Indian Government to open its restrictions on trade done by the private sector and between India and other countries.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('LPG') आणि पर्याय 3 ('चलनविषयक धोरण') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('LPG') with Option 3 ('Monetary Policy'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'चलनविषयक धोरण'. अर्थव्यवस्थेत Money and Bankingचा थेट संबंध 'चलनविषयक धोरण' या निकषाशी येतो.
Concept Booster: Core Economic Rule — 'Monetary Policy'. Link Money and Banking with 'Monetary Policy'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('राजकोषीय नीति'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'चलनविषयक धोरण' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('बजेट धोरण'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'चलनविषयक धोरण' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('LPG'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'चलनविषयक धोरण' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('चलनविषयक धोरण') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Fiscal Policy'): Incorrect. As per official verified records, 'Monetary Policy' is the valid fact.
• Option 2 ('Budget Policy'): Incorrect. As per official verified records, 'Monetary Policy' is the valid fact.
• Option 4 ('LPG'): Incorrect. As per official verified records, 'Monetary Policy' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Monetary Policy').