MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy Economy FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

सहकारी संस्था मुख्यत्वे खालीलपैकी कोणाला उत्तरदायी असतात?

Co-operative societies are primarily accountable to which of the following?

पर्याय (Options):
A

स्थानिक नगरपालिका संस्था

B

सहकारी संस्था सदस्य

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

केंद्र सरकार

D

भारतीय रिझर्व्ह बँक

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर सहकारी संस्था सदस्य आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • सहकारी संस्था परस्पर फायद्याच्या तत्त्वावर कार्य करतात आणि त्यांचे सदस्य, जे मालक आणि भागधारक दोन्ही असतात, त्यांना ते मुख्यत्वे उत्तरदायी असतात. • सहकारी संस्थेचे सदस्य निर्णय प्रक्रियेत सहभागी होतात आणि संस्थेच्या कामकाजाचे व्यवस्थापन करण्यासाठी प्रतिनिधींची निवड करतात. • उत्तरदायित्वाची रचना लोकशाही शासनाची खात्री करते, प्रत्येक सदस्याला त्यांच्या वित्तीय योगदानाची पर्वा न करता समान मतदानाचा अधिकार असतो. • सहकारी संस्था या सहकारी संस्था कायद्यांतर्गत स्थापन केल्या जातात, ज्यात संस्थेचे प्राथमिक लक्ष्य हे तिच्या सदस्यांच्या हिताची सेवा करणे बंधनकारक आहे. • सदस्यांचा विश्वास राखण्यासाठी आणि उत्तरदायित्व सुनिश्चित करण्यासाठी वित्तीय आणि कार्यात्मक बाबींमध्ये पारदर्शकता ही एक महत्त्वाची अट आहे. पूरक माहिती: • सहकारी संस्थेची व्याख्या: • सहकारी संस्था ही व्यक्तींची एक ऐच्छिक संघटना आहे, जी संयुक्त मालकीच्या उद्योगाद्वारे सामान्य आर्थिक, सामाजिक किंवा सांस्कृतिक गरजा आणि आकांक्षा पूर्ण करण्यासाठी एकत्र येतात. • ती परस्पर सहकार्य, लोकशाही नियंत्रण आणि लाभांचे न्यायपूर्ण वितरण या तत्त्वांवर कार्य करते. • सहकारी संस्थांची प्रमुख तत्त्वे: • ऐच्छिक आणि खुली सदस्यता. • लोकशाही सदस्य नियंत्रण (एक सदस्य, एक मत). • सदस्य आर्थिक सहभाग. • स्वायत्तता आणि स्वातंत्र्य. • सदस्यांसाठी शिक्षण, प्रशिक्षण आणि माहितीचा प्रसार. • कायदेशीर चौकट: • सहकारी संस्था, राज्य-विशिष्ट सहकारी संस्था कायदे किंवा बहु-राज्य सहकारी संस्था अधिनियम, 2002 (अनेक राज्यांमध्ये कार्यरत असलेल्या संस्थांसाठी) अंतर्गत नियंत्रित केल्या जातात. • त्यांची नोंदणी सहकारी संस्थांच्या निबंधकाकडे केली जाते, जो वैधानिक आवश्यकतांचे पालन सुनिश्चित करतो. • सहकारी संस्थांचे प्रकार: • ग्राहक सहकारी संस्था: वाजवी दरात वस्तूंच्या किरकोळ विक्रीवर लक्ष केंद्रित करतात. • उत्पादक सहकारी संस्था: संयुक्त उत्पादन किंवा विपणन सक्षम करून उत्पादकांच्या हिताची सेवा करतात. • पत सहकारी संस्था: सदस्यांना कर्ज आणि बचत सुविधांसारख्या वित्तीय सेवा पुरवतात. • गृहनिर्माण सहकारी संस्था: सदस्यांना परवडणाऱ्या घरांच्या उपाययोजना सुरक्षित करण्यास मदत करतात. • सहकारी संस्थांचे महत्त्व: • सदस्यांमध्ये स्वावलंबन आणि आर्थिक स्वातंत्र्य वाढवणे. • संपत्ती आणि संसाधनांचे न्यायपूर्ण वितरण प्रोत्साहित करणे. • समुदाय विकास आणि सामाजिक सलोखा वाढवणे. • गरिबी कमी करण्यासाठी आणि उपेक्षित गटांना सक्षम करण्यासाठी एक साधन म्हणून काम करणे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('केंद्र सरकार') आणि पर्याय 2 ('सहकारी संस्था सदस्य') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'सहकारी संस्था सदस्य'. अर्थव्यवस्थेत Economyचा थेट संबंध 'सहकारी संस्था सदस्य' या निकषाशी येतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('स्थानिक नगरपालिका संस्था'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सहकारी संस्था सदस्य' हे ठरते. • पर्याय 3 ('केंद्र सरकार'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सहकारी संस्था सदस्य' हे ठरते. • पर्याय 4 ('भारतीय रिझर्व्ह बँक'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सहकारी संस्था सदस्य' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('सहकारी संस्था सदस्य') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

RBI नुसार FY'25 मध्ये भारताचा वास्तविक GDP वाढीचा दर किती असेल?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पैशाचा पुरवठा ही एक ____ संकल्पना आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते विधान 'मुक्त विनिमय दर' साठी रास्त आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

प्रति एकक कर (किंवा विनिर्दिष्ट कर) म्हणजे काय?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील प्रादेशिक ग्रामीण बँकांसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. भारतीय रिझर्व्ह बँकेद्वारे यांचे नियमन केले जाते तर आणि नाबार्डद्वारे यांचे पर्यवेक्षण केले जाते. 2. ते केंद्र, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक बँकांच्या संयुक्त मालकीच्या आहेत. 3. त्यांना तरलता समायोजन सुविधा (LAF), सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) आणि कॉल किंवा नोटीस मनी मार्केटमध्ये प्रवेश नाही वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?]