MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy Economy FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

विनिवेशातून मिळालेले उत्पन्न सरकारच्या बिगर-कर महसूलात योगदान देते. भारतात कोणती संस्था विनिवेश व्यवस्थापित करते?

Disinvestment proceeds contribute to non-tax revenue of the government. Which body manages disinvestment in India?

पर्याय (Options):
A

NABARD

B

DIPAM

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

RBI

D

SEBI

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर DIPAM आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • गुंतवणूक आणि सार्वजनिक मालमत्ता व्यवस्थापन विभाग (DIPAM) ही भारतातील सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांचे (PSEs) विनिवेश आणि धोरणात्मक विक्री व्यवस्थापित करणारी नोडल एजन्सी आहे. • DIPAM अर्थ मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्य करते आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपन्यांमधील सरकारी हिस्सा विकून महसूल निर्माण करण्यासाठी जबाबदार आहे. • या विभागाला 2016 मध्ये DIPAM असे नाव देण्यापूर्वी तो विनिवेश विभाग म्हणून ओळखला जात असे. • केंद्रीय सार्वजनिक क्षेत्रातील उद्योगांमध्ये (CPSEs) सरकारी इक्विटीच्या विक्रीतून इष्टतम लाभ सुनिश्चित करणे हा DIPAM चा उद्देश आहे. • हे सार्वजनिक क्षेत्रातील उद्योगांच्या मालमत्तेचे व्यवस्थापन देखील करते, ज्यामध्ये विनिवेशासाठी निश्चित केलेल्या मालमत्तांचा समावेश आहे. पूरक माहिती: • विनिवेश: • यामध्ये सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांमध्ये (PSUs) सरकारचा हिस्सा विकणे किंवा त्याचे लिक्विडेशन करणे या प्रक्रियेचा संदर्भ आहे. • विनिवेशाचा प्राथमिक उद्देश सरकारसाठी संसाधने वाढवणे आणि PSUs ची कार्यक्षमता सुधारणे हा आहे. • विनिवेशाचे उत्पन्न सरकारच्या बिगर-कर महसुलाचा भाग आहे. • धोरणात्मक विनिवेश: • यामध्ये PSU मधील सरकारी इक्विटीचा महत्त्वपूर्ण भाग विकणे समाविष्ट आहे, सामान्यतः खाजगी संस्थांना, व्यवस्थापन नियंत्रणाच्या हस्तांतरणासह. • धोरणात्मक विनिवेशाचा उद्देश PSUs च्या चांगल्या व्यवस्थापन आणि वाढीसाठी खाजगी क्षेत्रातील कौशल्य आणि गुंतवणूक आणणे हा आहे. • DIPAM ची प्रमुख कार्ये: • विनिवेश आणि मालमत्ता मुद्रीकरण संबंधित धोरणे तयार करणे. • विनिवेशाची वेळ आणि पद्धतीबाबत सरकारला सल्ला देणे. • त्यांचे मूल्य अनलॉक करण्यासाठी स्टॉक एक्स्चेंजवर CPSEs च्या सूचीचे पर्यवेक्षण करणे. • अलीकडील विनिवेशाची उदाहरणे: • प्रमुख विनिवेश प्रकरणांमध्ये एअर इंडियाची धोरणात्मक विक्री, LIC IPO आणि BPCL विनिवेश यांचा समावेश आहे. • या उपक्रमांचा उद्देश राजकोषीय तूट कमी करणे आणि आत्मनिर्भर भारताला प्रोत्साहन देणे हा आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('RBI') आणि पर्याय 2 ('DIPAM') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'DIPAM'. अर्थव्यवस्थेत Economyचा थेट संबंध 'DIPAM' या निकषाशी येतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('NABARD'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'DIPAM' हे ठरते. • पर्याय 3 ('RBI'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'DIPAM' हे ठरते. • पर्याय 4 ('SEBI'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'DIPAM' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('DIPAM') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

RBI नुसार FY'25 मध्ये भारताचा वास्तविक GDP वाढीचा दर किती असेल?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पैशाचा पुरवठा ही एक ____ संकल्पना आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते विधान 'मुक्त विनिमय दर' साठी रास्त आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

प्रति एकक कर (किंवा विनिर्दिष्ट कर) म्हणजे काय?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील प्रादेशिक ग्रामीण बँकांसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. भारतीय रिझर्व्ह बँकेद्वारे यांचे नियमन केले जाते तर आणि नाबार्डद्वारे यांचे पर्यवेक्षण केले जाते. 2. ते केंद्र, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक बँकांच्या संयुक्त मालकीच्या आहेत. 3. त्यांना तरलता समायोजन सुविधा (LAF), सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) आणि कॉल किंवा नोटीस मनी मार्केटमध्ये प्रवेश नाही वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?]