सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर सार्वजनिक खरेदीमध्ये महिलांच्या नेतृत्वाखालील सूक्ष्म आणि लघु उद्योगांच्या सहभागाला प्रोत्साहन देण्यासाठी गव्हर्मेंट ई-मार्केटप्लेसचा एक महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम आहे.
In News
• गव्हर्मेंट ई-मार्केटप्लेसला वुमनिया इनिशिएटिव्हची सात वर्षे पूर्ण झाली आहेत, ज्याचा उद्देश सार्वजनिक खरेदीमध्ये महिलांच्या नेतृत्वाखालील सूक्ष्म आणि लघु उद्योगांचा सहभाग वाढवणे आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• वुमनिया हा गव्हर्मेंट ई-मार्केटप्लेसचा एक महत्त्वाकांक्षी उपक्रम आहे, जो सरकारी खरेदीमध्ये महिलांच्या नेतृत्वाखालील MSE च्या सहभागाला प्रोत्साहन देतो.
• हे 14 जानेवारी 2019 रोजी महिला उद्योजकांना सरकारी खरेदीदारांपर्यंत थेट डिजिटल प्रवेश देण्यासाठी सुरू करण्यात आले.
• जानेवारी 2026 पर्यंत, या उपक्रमांतर्गत GeM वर दोन लाखांहून अधिक महिलांच्या नेतृत्वाखालील MSEs नोंदणीकृत आहेत.
• या उद्योगांनी ₹80,000 कोटींपेक्षा जास्त सार्वजनिक खरेदी ऑर्डर मिळवल्या आहेत, जे अनिवार्य तीन टक्के खरेदी लक्ष्यापेक्षा जास्त आहे.
पूरक माहिती:
• गव्हर्मेंट ई-मार्केटप्लेस
• केंद्र आणि राज्य सरकारी विभागांकडून सार्वजनिक खरेदीसाठी एक ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म.
• हे सरकारी खरेदीमध्ये पारदर्शकता, कार्यक्षमता आणि स्पर्धात्मक किंमत सुनिश्चित करते.
• महिलांच्या नेतृत्वाखालील सूक्ष्म आणि लघु उद्योग
• महिला उद्योजकांच्या मालकीचे किंवा नेतृत्वाखालील उद्योग.
• सरकारी धोरणांनुसार ते विशेष खरेदी समर्थनासाठी पात्र आहेत.
• सार्वजनिक खरेदी धोरण
• सरकारने महिलांच्या मालकीच्या उद्योगांकडून खरेदीचा किमान वाटा अनिवार्य केला आहे.
• वुमनिया उपक्रम डिजिटल सक्षमतेद्वारे हे लक्ष्य ओलांडण्यास मदत करतो.
• आत्मनिर्भर भारत आणि व्होकल फॉर लोकल
• देशांतर्गत उत्पादन आणि उद्योजकतेला चालना देण्याच्या उद्देशाने राष्ट्रीय उपक्रम.
• वुमनिया सरकारी बाजारपेठेत महिला उद्योजकांना समर्थन देऊन या ध्येयांशी जुळते.
The correct answer is A flagship programme of Government e-Marketplace to promote participation of women-led Micro and Small Enterprises in public procurement.
In News
• Government e-Marketplace marked seven years of the Womaniya Initiative, which aims to strengthen the participation of women-led Micro and Small Enterprises in public procurement.
Explanation & Key Takeaways:
• Womaniya is a flagship initiative of the Government e-Marketplace to promote women-led MSE participation in government procurement.
• It was launched on 14 January 2019 to provide women entrepreneurs direct digital access to government buyers.
• As of January 2026, over two lakh women-led MSEs are registered on GeM under the initiative.
• These enterprises have secured public procurement orders exceeding ₹80,000 crore, surpassing the mandated three per cent procurement target.
Related Concepts:
• Government e-Marketplace
• An online platform for public procurement by central and state government departments.
• It ensures transparency, efficiency and competitive pricing in government purchases.
• Women-led Micro and Small Enterprises
• Enterprises owned or led by women entrepreneurs.
• They are eligible for special procurement support under government policies.
• Public Procurement Policy
• The Government mandates a minimum share of procurement from women-owned enterprises.
• The Womaniya initiative helps exceed this target through digital enablement.
• Aatmanirbhar Bharat and Vocal for Local
• National initiatives aimed at boosting domestic manufacturing and entrepreneurship.
• Womaniya aligns with these goals by supporting women entrepreneurs in government markets.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('प्रधानमंत्री मुद्रा योजने (PMMY) अंतर्गत महिला उद्योजकांना तारण-मुक्त कर्ज देण्यासाठी क्रेडिट गॅरंटी योजना') आणि पर्याय 4 ('सार्वजनिक खरेदीमध्ये महिलांच्या नेतृत्वाखालील MSME च्या सहभागाला प्रोत्साहन देण्यासाठी गव्हर्मेंट ई-मार्केटप्लेसचा एक महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 1 ('A credit guarantee scheme to provide collateral-free loans to women entrepreneurs under the Pradhan Mantri MUDRA Yojana (PMMY)') with Option 4 ('A flagship programme of Government e-Marketplace to promote participation of women-led MSME in public procurement'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'सार्वजनिक खरेदीमध्ये महिलांच्या नेतृत्वाखालील MSME च्या सहभागाला प्रोत्साहन देण्यासाठी गव्हर्मेंट ई-मार्केटप्लेसचा एक महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम'. Government Policies and Schemesमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.
Key Fact Anchor: Focus on 'A flagship programme of Government e-Marketplace to promote participation of women-led MSME in public procurement' as the core identifier for Government Policies and Schemes.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('प्रधानमंत्री मुद्रा योजने (PMMY) अंतर्गत महिला उद्योजकांना तारण-मुक्त कर्ज देण्यासाठी क्रेडिट गॅरंटी योजना'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सार्वजनिक खरेदीमध्ये महिलांच्या नेतृत्वाखालील MSME च्या सहभागाला प्रोत्साहन देण्यासाठी गव्हर्मेंट ई-मार्केटप्लेसचा एक महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('STEM फ्रेमवर्क अंतर्गत ग्रामीण महिलांना डिजिटल साक्षरतेचे प्रशिक्षण देण्यासाठी कौशल्य विकास मिशन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सार्वजनिक खरेदीमध्ये महिलांच्या नेतृत्वाखालील MSME च्या सहभागाला प्रोत्साहन देण्यासाठी गव्हर्मेंट ई-मार्केटप्लेसचा एक महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('महिला स्वयं-सहायता गटांना पेन्शन सहाय्य प्रदान करणारी सामाजिक सुरक्षा योजना'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सार्वजनिक खरेदीमध्ये महिलांच्या नेतृत्वाखालील MSME च्या सहभागाला प्रोत्साहन देण्यासाठी गव्हर्मेंट ई-मार्केटप्लेसचा एक महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('सार्वजनिक खरेदीमध्ये महिलांच्या नेतृत्वाखालील MSME च्या सहभागाला प्रोत्साहन देण्यासाठी गव्हर्मेंट ई-मार्केटप्लेसचा एक महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('A credit guarantee scheme to provide collateral-free loans to women entrepreneurs under the Pradhan Mantri MUDRA Yojana (PMMY)'): Incorrect. As per official verified records, 'A flagship programme of Government e-Marketplace to promote participation of women-led MSME in public procurement' is the valid fact.
• Option 2 ('A skill development mission focused on training rural women in digital literacy under the STEM framework'): Incorrect. As per official verified records, 'A flagship programme of Government e-Marketplace to promote participation of women-led MSME in public procurement' is the valid fact.
• Option 3 ('A social security initiative providing pension support to women Self-Help Groups'): Incorrect. As per official verified records, 'A flagship programme of Government e-Marketplace to promote participation of women-led MSME in public procurement' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 4 ('A flagship programme of Government e-Marketplace to promote participation of women-led MSME in public procurement').