MPSC Test Logo mpsctest.in
Current Affairs Days and Events FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारताच्या लोकपालने 16 जानेवारी 2026 रोजी स्थापना दिवस साजरा केला. भारताच्या लोकपालासंबंधी खालीलपैकी कोणते विधान अयोग्य आहे?

The Lokpal of India observed its foundation day on 16 January 2026. Which of the following statements regarding the Lokpal of India is INCORRECT?

पर्याय (Options):
A

लोकपाल आणि लोकायुक्त कायदा, 2013, 16 जानेवारी 2014 रोजी लागू झाल्यानंतर लोकपालची स्थापना झाली.

B

लोकपालमध्ये एक अध्यक्ष आणि आठ सदस्य असतात, ज्यात चार न्यायिक आणि चार गैर-न्यायिक सदस्यांचा समावेश असतो.

C

पंतप्रधान, केंद्रीय मंत्री आणि संसद सदस्यांविरुद्धच्या भ्रष्टाचाराच्या आरोपांची चौकशी करण्याचे अधिकार लोकपालला आहेत.

D

लोकपाल थेट स्वत:हून फौजदारी खटले चालवते आणि भ्रष्टाचार प्रकरणात शिक्षा देते.

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर लोकपाल थेट फौजदारी खटले चालवते आणि भ्रष्टाचार प्रकरणात शिक्षा देते आहे. In News • लोकपाल आणि लोकायुक्त कायदा, 2013 अंतर्गत 16 जानेवारी रोजी भारताच्या लोकपालने आपला स्थापना दिवस साजरा केला. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • लोकपाल आणि लोकायुक्त कायदा, 2013 च्या कलम 3 नुसार 16 जानेवारी 2014 रोजी लोकपालची स्थापना झाली. • यात एक अध्यक्ष आणि आठ सदस्य असतात, ज्यात चार न्यायिक आणि चार गैर-न्यायिक सदस्यांचा समावेश असतो. • यामध्ये पंतप्रधान, केंद्रीय मंत्री, संसद सदस्य आणि केंद्र सरकारमधील अधिकाऱ्यांविरुद्धच्या भ्रष्टाचाराच्या तक्रारींचा समावेश होतो. • लोकपाल फौजदारी खटले चालवत नाही किंवा शिक्षा देत नाही; ते तक्रारींची चौकशी करतात आणि सीबीआय (CBI) सारख्या तपास यंत्रणांना निर्देश देऊ शकतात. पूरक माहिती: • भारताचे लोकपाल • केंद्र स्तरावरची वैधानिक भ्रष्टाचार विरोधी संस्था. • सार्वजनिक जीवनात उत्तरदायित्व सुनिश्चित करण्यासाठी स्वतंत्र लोकपाल म्हणून कार्य करते. • नियुक्ती प्रक्रिया • सदस्यांची नियुक्ती भारताच्या राष्ट्रपतींद्वारे केली जाते. • नियुक्त्या कायद्याच्या कलम 4 अंतर्गत निवड समितीच्या शिफारशींवर आधारित असतात. • लोकपालाचे अधिकार • प्राथमिक चौकशी आणि तपास करण्याचे आदेश देऊ शकतात. • सीबीआय (CBI) सारख्या संस्थांकडे प्रकरणे पाठवू शकतात, परंतु न्यायालय म्हणून नव्हे. • उद्देश • प्रशासनात सत्यता, पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्वास प्रोत्साहन देणे. • लोकशाही संस्थांमध्ये लोकांचा विश्वास दृढ करणे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'लोकपाल थेट स्वत:हून फौजदारी खटले चालवते आणि भ्रष्टाचार प्रकरणात शिक्षा देते.' हे अचूक उत्तर आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'लोकपाल थेट स्वत:हून फौजदारी खटले चालवते आणि भ्रष्टाचार प्रकरणात शिक्षा देते.'. Days and Eventsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('लोकपाल आणि लोकायुक्त कायदा, 2013, 16 जानेवारी 2014 रोजी लागू झाल्यानंतर लोकपालची स्थापना झाली.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोकपाल थेट स्वत:हून फौजदारी खटले चालवते आणि भ्रष्टाचार प्रकरणात शिक्षा देते.' हे ठरते. • पर्याय 2 ('लोकपालमध्ये एक अध्यक्ष आणि आठ सदस्य असतात, ज्यात चार न्यायिक आणि चार गैर-न्यायिक सदस्यांचा समावेश असतो.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोकपाल थेट स्वत:हून फौजदारी खटले चालवते आणि भ्रष्टाचार प्रकरणात शिक्षा देते.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('पंतप्रधान, केंद्रीय मंत्री आणि संसद सदस्यांविरुद्धच्या भ्रष्टाचाराच्या आरोपांची चौकशी करण्याचे अधिकार लोकपालला आहेत.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोकपाल थेट स्वत:हून फौजदारी खटले चालवते आणि भ्रष्टाचार प्रकरणात शिक्षा देते.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('लोकपाल थेट स्वत:हून फौजदारी खटले चालवते आणि भ्रष्टाचार प्रकरणात शिक्षा देते.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 09

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये भारताचे पहिले मिथेनॉल ड्युअल-फ्यूल डिझेल इलेक्ट्रिक प्लॅटफॉर्म सप्लाय वेसल तयार करण्यासाठी कोणत्या दोन भारतीय संस्थांनी करार केला?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

बँक ऑफ बडोदाने 22 भाषांमध्ये ग्राहकांच्या संवादांना सुलभ करण्यासाठी सुरू केलेल्या AI-आधारित संवादात्मक व्यासपीठाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये दूरसंचार विभागाने (DoT) 5G, AI आणि IoT वापरून स्केलेबल सोल्यूशन्स विकसित करण्यासाठी सुरू केलेल्या उपक्रमाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

पी. व्ही. सिंधू यांनी अशी कोणती भूमिका स्वीकारली आहे, ज्यामुळे त्यांना BWF परिषदेवर मतदानाचा हक्क मिळाला आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

भारतात कार्यरत असलेल्या अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या मुख्य अधीक्षकपदी नियुक्त होणारी पहिली महिला कोण आहे?