MPSC Test Logo mpsctest.in
Current Affairs National FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

नियतकालिक श्रम बल सर्वेक्षण (PLFS) नुसार, मे 2025 मध्ये भारताचा बेरोजगारीचा दर किती होता?

What was India's unemployment rate in May 2025, according to the Periodic Labour Force Survey (PLFS)?

पर्याय (Options):
A

7.0%

B

5.1%

C

6.0%

D

5.6%

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर 5.6% आहे. महत्त्वाचे मुद्दे • नियतकालिक श्रम बल सर्वेक्षण (PLFS) नुसार, मे 2025 मध्ये भारताचा बेरोजगारीचा दर 5.6% नोंदवला गेला. • PLFS हे राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय (NSO) द्वारे आयोजित केले जाणारे एक नियमित सर्वेक्षण आहे, जे सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाच्या (MoSPI) अंतर्गत कार्यरत आहे. • हा डेटा विशेषतः 15 वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या व्यक्तींच्या बेरोजगारीच्या दरावर लक्ष केंद्रित करतो, ज्यामुळे काम करणाऱ्या वयोगटातील लोकसंख्येसाठी नोकरीच्या बाजारपेठेच्या स्थितीचे स्पष्ट चित्र मिळते. • हे सर्वेक्षण त्याच्या त्रैमासिक आणि अल्पकालीन अद्यतनांसाठी चालू साप्ताहिक स्थिती (CWS) दृष्टिकोनाचा वापर करते, ज्यामध्ये एखाद्या व्यक्तीने मागील 7 दिवसांच्या संदर्भ कालावधीत एक तास देखील काम केले नसेल परंतु ती कामासाठी उपलब्ध असेल, तर तिला बेरोजगार मानले जाते. • हा 5.6% चा आकडा धोरणकर्त्यांद्वारे आर्थिक योजनांचा प्रभाव आणि शहरी आणि ग्रामीण दोन्ही क्षेत्रांतील रोजगार निर्मितीच्या गतीचे मूल्यमापन करण्यासाठी वापरला जाणारा एक महत्त्वपूर्ण निर्देशक आहे. त्यामुळे, योग्य उत्तर 5.6% आहे. अतिरिक्त माहिती • बेरोजगारीचा दर (UR): • बेरोजगारीचा दर म्हणजे एकूण श्रम बलातील बेरोजगार व्यक्तींची टक्केवारी म्हणून परिभाषित केला जातो. • याची गणना अशी केली जाते: UR = (बेरोजगार व्यक्ती / श्रम बल) × 100. • श्रम बल सहभाग दर (LFPR): • LFPR म्हणजे एकूण लोकसंख्येची टक्केवारी जी एकतर कार्यरत आहे किंवा कामाच्या शोधात/उपलब्ध आहे (बेरोजगार). • अलीकडच्या वर्षांत, भारतामध्ये LFPR मध्ये सातत्यपूर्ण वाढ झाली आहे, विशेषतः ग्रामीण भागातील महिलांमध्ये. • कामगार लोकसंख्या गुणोत्तर (WPR): • WPR म्हणजे एकूण लोकसंख्येतील कार्यरत व्यक्तींची टक्केवारी. • हे गुणोत्तर अर्थव्यवस्थेतील वस्तू आणि सेवांच्या उत्पादनात सक्रियपणे योगदान देणाऱ्या लोकसंख्येचे प्रमाण समजून घेण्यास मदत करते. • राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय (NSO): • 23 मे 2019 रोजी राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षण कार्यालय (NSSO) आणि केंद्रीय सांख्यिकी कार्यालय (CSO) यांच्या विलीनीकरणातून NSO ची स्थापना करण्यात आली. • सांख्यिकी प्रणालीच्या नियोजित विकासासाठी आणि सांख्यिकी क्षेत्रातील नियम आणि मानके राखण्यासाठी ही भारतातील नोडल एजन्सी आहे. महत्त्वाचे मुद्दे • PLFS ची उद्दिष्टे: • PLFS ची सुरुवात एप्रिल 2017 मध्ये दोन प्राथमिक उद्दिष्टांसह करण्यात आली होती. • पहिले, केवळ शहरी भागांसाठी चालू साप्ताहिक स्थिती (CWS) मध्ये तीन महिन्यांच्या अल्प कालावधीत प्रमुख रोजगार आणि बेरोजगारीचे निर्देशक (उदा. WPR, LFPR, UR) अंदाज लावणे. • दुसरे, ग्रामीण आणि शहरी दोन्ही भागांमध्ये दरवर्षी सामान्य स्थिती (ps+ss) आणि CWS दोन्हीमध्ये रोजगार आणि बेरोजगारीच्या निर्देशकांचा अंदाज लावणे. • प्रमुख कार्यपद्धती: • सामान्य स्थिती (Usual Status): सर्वेक्षणाच्या तारखेच्या आधीच्या 365 दिवसांच्या संदर्भ कालावधीच्या आधारे क्रियाकलाप स्थिती निश्चित केली जाते. • चालू साप्ताहिक स्थिती (CWS): सर्वेक्षणाच्या तारखेच्या आधीच्या 7 दिवसांच्या संदर्भ कालावधीच्या आधारे क्रियाकलाप स्थिती निश्चित केली जाते. • मे 2025 चा डेटा पॉइंट पुराव्यावर आधारित धोरण ठरवण्यास मदत करण्यासाठी रिअल-टाइम किंवा उच्च-वारंवारता श्रम बाजार डेटा प्रदान करण्याच्या सुरू असलेल्या प्रयत्नांचा एक भाग आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('0%') आणि पर्याय 4 ('6%') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — '6%'. Nationalमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('0%'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '6%' हे ठरते. • पर्याय 2 ('1%'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '6%' हे ठरते. • पर्याय 3 ('0%'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '6%' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('6%') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 10

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

भारताच्या लोकपालने 16 जानेवारी 2026 रोजी स्थापना दिवस साजरा केला. भारताच्या लोकपालासंबंधी खालीलपैकी कोणते विधान अयोग्य आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये भारताचे पहिले मिथेनॉल ड्युअल-फ्यूल डिझेल इलेक्ट्रिक प्लॅटफॉर्म सप्लाय वेसल तयार करण्यासाठी कोणत्या दोन भारतीय संस्थांनी करार केला?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

बँक ऑफ बडोदाने 22 भाषांमध्ये ग्राहकांच्या संवादांना सुलभ करण्यासाठी सुरू केलेल्या AI-आधारित संवादात्मक व्यासपीठाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये दूरसंचार विभागाने (DoT) 5G, AI आणि IoT वापरून स्केलेबल सोल्यूशन्स विकसित करण्यासाठी सुरू केलेल्या उपक्रमाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

पी. व्ही. सिंधू यांनी अशी कोणती भूमिका स्वीकारली आहे, ज्यामुळे त्यांना BWF परिषदेवर मतदानाचा हक्क मिळाला आहे?