MPSC Test Logo mpsctest.in
Current Affairs Women and Child Related FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

महिला सक्षमीकरणासाठी लिंग-विशिष्ट योजनांना केंद्रीय अर्थसंकल्प 2025-26 मध्ये अंदाजे किती टक्के निधी वाटप करण्यात आले?

What approximate percentage of the Union Budget 2025-26 was allocated to gender-specific schemes to address women’s empowerment?

पर्याय (Options):
A

21%

B

56%

C

8.86%

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

68%

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर 8.86% आहे. मुख्य मुद्दे • केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी 1 फेब्रुवारी 2025 रोजी सादर केलेल्या केंद्रीय अर्थसंकल्प 2025-26 मध्ये, लिंग-विशिष्ट योजनांसाठी वाटप करण्यात आलेला निधी एकूण खर्चाच्या अंदाजे 8.86% इतका ऐतिहासिक उच्चांक गाठला. • आर्थिक वर्ष 2025-26 साठी लिंग बजेट स्टेटमेंट (GBS) साठी एकूण खर्च ₹50.01 लाख कोटी पैकी ₹4.43 लाख कोटी अंदाजित आहे. • हे वाटप मागील आर्थिक वर्षाच्या (2024-25) तुलनेत लक्षणीय वाढ दर्शवते, जिथे लिंग बजेट अंदाजे ₹3.10 लाख कोटी (एकूण बजेटच्या सुमारे 6.5%) होते, जे सरकारचा महिला-नेतृत्वाखालील विकासाकडे बदल दर्शवते. • लिंग बजेट दोन मुख्य भागांमध्ये विभागले गेले आहे: भाग अ, ज्यामध्ये महिलांसाठी 100% वाटप असलेल्या योजनांचा समावेश आहे आणि भाग ब, ज्यामध्ये किमान 30% वाटप महिलांसाठी समर्पित असलेल्या योजनांचा समावेश आहे. • या वाढीव निधीचा प्राथमिक उद्देश ग्रामीण आणि शहरी दोन्ही क्षेत्रांतील महिलांचा आर्थिक सहभाग वाढवणे, सुरक्षितता आणि सुरक्षा सुनिश्चित करणे आणि त्यांची सामाजिक-आर्थिक स्थिती सुधारणे हा आहे. अतिरिक्त माहिती • भारतातील लिंग बजेट: • भारताने 2005-06 मध्ये लिंग बजेटिंग औपचारिकपणे स्वीकारले, जेणेकरून विकासाचे फायदे पुरुषांइतकेच महिलांपर्यंत पोहोचतील. • हे महिलांसाठी स्वतंत्र बजेट नसून, असमानता दूर करण्यासाठी लिंग-दृष्टिकोनातून बजेट प्रक्रियेचे विश्लेषण करण्याचे एक साधन आहे. • मिशन शक्ती: • हा महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाने सुरू केलेला एकात्मिक महिला सक्षमीकरण कार्यक्रम आहे. • यात दोन उप-योजना आहेत: 'संभल' (सुरक्षितता आणि सुरक्षेसाठी, ज्यामध्ये वन स्टॉप सेंटर्स आणि बेटी बचाओ बेटी पढाओ यांचा समावेश आहे) आणि 'सामर्थ्य' (सक्षमीकरणासाठी, ज्यामध्ये उज्ज्वला आणि स्वाधार गृह यांचा समावेश आहे). • लखपती दीदी योजना: • केंद्रीय अर्थसंकल्प 2025-26 मध्ये लखपती दीदी उपक्रमावर लक्ष केंद्रित करणे सुरू ठेवले, ज्याचा उद्देश स्वयं-सहायता गटांतील (SHG) 3 कोटी महिलांना वार्षिक किमान ₹1 लाख उत्पन्न मिळवण्यासाठी सक्षम करणे आहे. • 2025 पर्यंत, सुमारे 1 कोटी महिलांनी विविध कौशल्य विकास आणि सूक्ष्म-कर्ज हस्तक्षेपांद्वारे ही स्थिती आधीच प्राप्त केली आहे. • पीएम आवास योजना (ग्रामीण): • या योजनेंतर्गत, लिंग बजेटचा एक महत्त्वपूर्ण भाग वापरला जातो कारण सरकार आदेश देते की घरे केवळ किंवा संयुक्तपणे महिलांच्या मालकीची असावीत, ज्यामुळे त्यांची मालमत्ता-मालकी आणि सामाजिक स्थिती वाढते. महत्वाचे मुद्दे • आर्थिक परिणाम: 8.86% वाटप ग्रामीण विकास, शिक्षण आणि आरोग्य यासह विविध मंत्रालयांमध्ये वितरित केले जाते, ज्यामुळे पीएम मातृ वंदना योजना सारख्या योजनांद्वारे महिलांच्या आरोग्यास मदत मिळते. • मुद्रा योजना: पीएम मुद्रा योजनेअंतर्गत, 70% पेक्षा जास्त कर्ज महिला उद्योजकांना मंजूर केले गेले आहेत, ज्यामुळे तळागाळात आर्थिक स्वातंत्र्य आणि उद्योजकता वाढते. • STEM शिक्षण: बजेटमध्ये STEM (विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित) अभ्यासक्रमांमध्ये महिलांच्या नोंदणीत वाढ दर्शविली आहे, जी सध्या भारतात 43% आहे, ही जगातील सर्वाधिक आहे. • सुरक्षितता उपक्रम: निर्भया निधी अंतर्गत निधी आणि महिला पोलीस स्वयंसेवकांसाठी आणि जलदगती विशेष न्यायालयांसाठी समर्पित वाटप 2025-26 च्या लिंग बजेटद्वारे निधीपुरवठा केलेल्या सुरक्षा चौकटीचे महत्त्वपूर्ण घटक आहेत.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('68%') आणि पर्याय 3 ('86%') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — '86%'. Women and Child Relatedमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('12.21%'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '86%' हे ठरते. • पर्याय 2 ('56%'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '86%' हे ठरते. • पर्याय 4 ('68%'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '86%' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('86%') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 09

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

भारताच्या लोकपालने 16 जानेवारी 2026 रोजी स्थापना दिवस साजरा केला. भारताच्या लोकपालासंबंधी खालीलपैकी कोणते विधान अयोग्य आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये भारताचे पहिले मिथेनॉल ड्युअल-फ्यूल डिझेल इलेक्ट्रिक प्लॅटफॉर्म सप्लाय वेसल तयार करण्यासाठी कोणत्या दोन भारतीय संस्थांनी करार केला?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

बँक ऑफ बडोदाने 22 भाषांमध्ये ग्राहकांच्या संवादांना सुलभ करण्यासाठी सुरू केलेल्या AI-आधारित संवादात्मक व्यासपीठाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये दूरसंचार विभागाने (DoT) 5G, AI आणि IoT वापरून स्केलेबल सोल्यूशन्स विकसित करण्यासाठी सुरू केलेल्या उपक्रमाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

पी. व्ही. सिंधू यांनी अशी कोणती भूमिका स्वीकारली आहे, ज्यामुळे त्यांना BWF परिषदेवर मतदानाचा हक्क मिळाला आहे?