सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर इनोव्हेटिंग स्पेस परफॉर्मन्स विथ इंटेलिजेंट रेझिलिएंट इंजिन्स डेव्हलपमेंट आहे.
In News
• इंडियन नॅशनल स्पेस प्रमोशन अँड ऑथोरायझेशन सेंटर (IN-SPACe) ने भारतातील अंतराळ क्षेत्रात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चा वापर वाढवण्यासाठी AI INSPIRED कार्यक्रम सुरू केला आहे.
• या उपक्रमाचा उद्देश स्टार्ट-अप्स आणि MSME ला अंतराळ मोहिमा आणि डाउनस्ट्रीम ऍप्लिकेशन्ससाठी AI-आधारित सोल्यूशन्स विकसित करण्यास सक्षम करणे आहे.
AI INSPIRED कार्यक्रमाची मुख्य वैशिष्ट्ये
• एकूण खर्च: ₹6 कोटी.
• आर्थिक सहाय्य: निवडलेल्या प्रत्येक प्रकल्पाला ₹1 कोटी पर्यंत अनुदान.
• लाभार्थी: IN-SPACe सीड फंड योजनेअंतर्गत सहा पर्यंत स्टार्ट-अप्स/MSME.
• अतिरिक्त सहाय्य: मार्गदर्शन, प्रस्ताव विकास सहाय्य, तांत्रिक संसाधने आणि कौशल्य-निर्माण समर्थन.
• उद्देश: खाजगी क्षेत्रातील नवकल्पनांना भारताच्या दीर्घकालीन राष्ट्रीय अंतराळ प्राधान्यांशी जुळवून घेणे.
कार्यक्रमांतर्गत तीन धोरणात्मक मार्ग
• 1. Edge Intelligence in Orbit: विसंगती शोधणे, ऊर्जा अनुकूलन, भविष्यसूचक देखभाल आणि स्वायत्त निर्णय घेण्यासाठी AI-शक्तीवर आधारित ऑनबोर्ड सिस्टम.
• 2. Space for Earth Intelligence: अचूक शेती, आपत्ती व्यवस्थापन, हवामान निरीक्षण, खनिज मॅपिंग आणि शहरी नियोजनासाठी AI-आधारित उपग्रह डेटा विश्लेषण.
• 3. Smart Access to Space: प्रक्षेपण लॉजिस्टिक्स, उपग्रह तैनाती, टक्कर टाळणे आणि मिशन प्लॅनिंगमध्ये सुधारणा करून विश्वासार्हता आणि खर्च-कार्यक्षमता वाढवणे.
Significance
• 150 हून अधिक अंतराळ स्टार्ट-अप्स असलेल्या भारताच्या वाढत्या खाजगी अंतराळ इकोसिस्टमला समर्थन देते.
• मिशन स्वायत्तता वाढवते आणि ग्राउंड कंट्रोल सिस्टमवरील अवलंबित्व कमी करते.
• आपत्ती तयारी, राष्ट्रीय सुरक्षा आणि डेटा-आधारित प्रशासनाला बळकट करते.
• जागतिक ट्रेंडशी जुळवून घेते, कारण 2040 पर्यंत अंतराळ अर्थव्यवस्था $1 ट्रिलियन पेक्षा जास्त होण्याची शक्यता आहे.
• सामूहिक फायद्यासाठी अंतराळ तंत्रज्ञानाला इंटेलिजेंट सिस्टम्समध्ये विलीन करण्याच्या भारताच्या धोरणात्मक दृष्टिकोनाला बळकटी देते.
The correct answer is Innovating Space Performance with Intelligent Resilient Engines Development.
In News
• The Indian National Space Promotion and Authorisation Centre (IN-SPACe) has launched the AI INSPIRED programme to accelerate the integration of Artificial Intelligence (AI) in India’s space sector.
• The initiative aims to empower start-ups and MSMEs to develop AI-driven solutions for space missions and downstream applications.
Key Highlights of AI INSPIRED Programme
• Total Outlay: ₹6 crore.
• Funding Support: Grant-in-aid of up to ₹1 crore per selected project.
• Beneficiaries: Up to six start-ups/MSMEs under the IN-SPACe Seed Fund Scheme.
• Additional Support: Mentorship, proposal development assistance, technical resources, and skill-building support.
• Objective: Align private-sector innovation with India’s long-term national space priorities.
Three Strategic Tracks under the Programme
• 1. Edge Intelligence in Orbit: AI-powered onboard systems for anomaly detection, power optimisation, predictive maintenance, and autonomous decision-making.
• 2. Space for Earth Intelligence: AI-based satellite data analysis for precision agriculture, disaster management, climate monitoring, mineral mapping, and urban planning.
• 3. Smart Access to Space: Innovations in launch logistics, satellite deployment, collision avoidance, and mission planning to enhance reliability and cost-efficiency.
Significance
• Supports India’s growing private space ecosystem, which includes over 150 space start-ups.
• Enhances mission autonomy and reduces reliance on ground control systems.
• Strengthens disaster preparedness, national security, and data-driven governance.
• Aligns with global trends, as the space economy is projected to exceed $1 trillion by 2040.
• Reinforces India’s strategic vision to merge space technology with intelligent systems for societal benefit.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स फॉर स्पेस परफॉर्मन्स, इनोवेशन अँड रिसर्च डेव्हलपमेंट') आणि पर्याय 2 ('इनोव्हेटिंग स्पेस परफॉर्मन्स विथ इंटेलिजेंट रेझिलिएंट इंजिन्स डेव्हलपमेंट') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 3 ('Artificial Intelligence for Space Performance, Innovation and Research Development') with Option 2 ('INnovating Space Performance with Intelligent Resilient Engines Development'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'इनोव्हेटिंग स्पेस परफॉर्मन्स विथ इंटेलिजेंट रेझिलिएंट इंजिन्स डेव्हलपमेंट'. Science and Technologyमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.
Key Fact Anchor: Focus on 'INnovating Space Performance with Intelligent Resilient Engines Development' as the core identifier for Science and Technology.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('ऍडव्हान्स्ड इनोवेशन फॉर स्पेस प्रोपल्शन, इंटेलिजन्स अँड रिसर्च इन इंजिनीअरिंग डिझाइन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इनोव्हेटिंग स्पेस परफॉर्मन्स विथ इंटेलिजेंट रेझिलिएंट इंजिन्स डेव्हलपमेंट' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स फॉर स्पेस परफॉर्मन्स, इनोवेशन अँड रिसर्च डेव्हलपमेंट'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इनोव्हेटिंग स्पेस परफॉर्मन्स विथ इंटेलिजेंट रेझिलिएंट इंजिन्स डेव्हलपमेंट' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('इंटिग्रेटेड स्पेस प्रोग्राम फॉर रिसर्च, इनोवेशन अँड डेटा इंजिनीअरिंग'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इनोव्हेटिंग स्पेस परफॉर्मन्स विथ इंटेलिजेंट रेझिलिएंट इंजिन्स डेव्हलपमेंट' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('इनोव्हेटिंग स्पेस परफॉर्मन्स विथ इंटेलिजेंट रेझिलिएंट इंजिन्स डेव्हलपमेंट') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Advanced Innovation for Space Propulsion, Intelligence and Research in Engineering Design'): Incorrect. As per official verified records, 'INnovating Space Performance with Intelligent Resilient Engines Development' is the valid fact.
• Option 3 ('Artificial Intelligence for Space Performance, Innovation and Research Development'): Incorrect. As per official verified records, 'INnovating Space Performance with Intelligent Resilient Engines Development' is the valid fact.
• Option 4 ('INtegrated Space Programme for Research, Innovation and Data Engineering'): Incorrect. As per official verified records, 'INnovating Space Performance with Intelligent Resilient Engines Development' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 2 ('INnovating Space Performance with Intelligent Resilient Engines Development').