१. मूलभूत वैज्ञानिक संकल्पना: न्यूमोनिया (Pneumonia) हा प्रामुख्याने जीवाणू, विषाणू किंवा बुरशीमुळे होणारा फुफ्फुसांचा संसर्गजन्य दाह आहे. हा रोग मानवी श्वसनसंस्थेतील फुफ्फुसांवर परिणाम करतो. फुफ्फुसांमध्ये असलेल्या सूक्ष्म वायुपुटिकांना वायुकोश (Alveoli) म्हणतात. २. कार्यपद्धती: सामान्य स्थितीत वायुकोशांमध्ये हवा भरते आणि तेथे वायूंची देवाणघेवाण होते. ऑक्सिजन रक्तात प्रवेश करतो, तर कार्बन डायऑक्साइड रक्तातून वायुकोशांमध्ये येऊन उच्छ्वासाद्वारे बाहेर टाकला जातो. न्यूमोनियामध्ये वायुकोशांमध्ये दाह निर्माण होतो आणि ते पू व द्रवाने भरू शकतात. त्यामुळे वायुविनिमयाची कार्यक्षमता कमी होते आणि रक्तातील ऑक्सिजनची पातळी घटू शकते. या प्रक्रियेत कोणतेही विशिष्ट रासायनिक समीकरण किंवा SI एकक लागू होत नाही. ३. दैनिक जीवनातील उपयोजन व वैज्ञानिक तथ्य: न्यूमोनियामुळे खोकला, ताप, छातीत दुखणे आणि श्वास घेण्यास त्रास होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. छातीचा क्ष-किरण (Chest X-ray) आणि रक्तातील ऑक्सिजनचे प्रमाण तप