Polity
Basics of Constitution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारतीय संविधानाच्या 'प्रस्तावना' बद्दल खालील विधाने विचारात घ्या: a. हे संविधान ज्या गोष्टींची स्थापना आणि प्रचार करू इच्छिते ते नमूद करते आणि जिथे भाषा संदिग्ध असल्याचे आढळते तिथे संविधानाचा कायदेशीर अर्थ लावण्यास मदत करते. b. संविधानाच्या इतर भागांप्रमाणे, 'प्रस्तावना' संविधान सभेने लागू केलेली नाही.
Consider the following statements about the 'Preamble' of the Indian Constitution: a. It states the objects which the Constitution seeks to establish and promote and also aids the legal interpretation of the Constitution where the language is found to be ambiguous. b. Like any other part of the Constitution, the 'Preamble' was not enacted by the Constituent Assembly.
पर्याय (Options):
A
अचूक उत्तर (Official Answer)
विधान a योग्य आहे
B
विधान b योग्य आहे
C
दोन्ही विधाने योग्य आहेत
D
दोन्ही विधाने अयोग्य आहेत
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
भारतीय राज्यघटनेची 'प्रस्तावना' -
• संविधानाच्या प्रस्तावनेत मूलभूत मूल्ये आणि तत्त्वज्ञान, ज्यावर राज्यघटना आधारित आहे, व लक्ष आणि उद्दिष्टे आहेत, जी साध्य करण्यासाठी संविधानाच्या संस्थापकांनी प्रयत्नांची पराकाष्ठा केली होती.
• भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अनेक निर्णयांनी या प्रस्तावनेचे महत्त्व आणि उपयोगिता निदर्शनास आणून दिली आहे.
• ज्याला संविधान स्थापन आणि प्रोत्साहन देण्याचा प्रयत्न करते आणि ज्याची भाषा संदिग्ध असल्याचे आढळून येते तेथे ही संविधानाचा कायदेशीर अर्थ लावण्यास मदत करते. त्यामुळे विधान a योग्य आहे.
• जरी ही स्वयमेव, कायद्याच्या न्यायालयात ते लागू करण्यायोग्य नसली तरी, ही लिखित संविधानाच्या प्रस्तावनेचे उद्दिष्टे नमूद करते.
• संविधानाच्या इतर भागांप्रमाणे, प्रस्तावना देखील संविधान सभेने लागू केली होती; परंतु, उर्वरित संविधान आधीच लागू झाल्यानंतर. त्यामुळे b हे विधान अयोग्य आहे.
• 1949 मध्ये संविधान सभेने स्वीकारलेल्या मूळ प्रस्तावनेने भारताला “सार्वभौम लोकशाही गणराज्य” घोषित केले होते.
• आणीबाणीच्या काळात लागू करण्यात आलेल्या 1976 च्या 42व्या घटनादुरुस्तीद्वारे, “समाजवादी” आणि “धर्मनिरपेक्ष” या शब्दांची भर घातली गेली; या प्रस्तावनेचे आता "सार्वभौम समाजवादी धर्मनिरपेक्ष लोकशाही गणराज्य" असे वाचन होते.