MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Making, Preamble & Features of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालील विधानांचा विचार करा: १. मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत मतभेद असले तरी मंत्रिमंडळाच्या निर्णयांमध्ये सर्व कॅबिनेट मंत्र्यांना (आणि इतर मंत्र्यांना) बंधनकारक आहे. 2. भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 75 मध्ये सामूहिक जबाबदारीचे तत्त्व तसेच वैयक्तिक जबाबदारीचे तत्त्व समाविष्ट आहे. वर दिलेली कोणती विधाने बरोबर आहेत?

Consider the following statements: 1. The Cabinet decisions bind all cabinet ministers (and other ministers) even if they differed in the cabinet meeting. 2. Article 75 of the Indian Constitution contains the principle of collective responsibility as well as the principle of individual responsibility. Which of the statements given above is/are correct?

पर्याय (Options):
A

फक्त 1

B

फक्त 2

C

1 आणि 2 दोन्ही

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

1 किंवा 2 नाही

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
याचे योग्य उत्तर १ आणि २असेआहे. • कलम 75-मंत्र्यांच्या इतर तरतुदी • पंतप्रधानांची नेमणूक राष्ट्रपतींकडून केली जाईल आणि पंतप्रधानांच्या सल्ल्याने राष्ट्रपतींकडून इतर मंत्र्यांची नेमणूक केली जाईल. • मंत्रिमंडळाच्या मंत्रिमंडळात पंतप्रधानांसह एकूण मंत्र्यांची संख्या लोकसभेच्या एकूण ताकदीच्या १५ टक्क्यांपेक्षा जास्त असणार नाही. २००३ च्या ९१ व्या दुरुस्ती कायद्यात ही तरतूद जोडण्यात आली होती. • पक्षांतराच्या आधारावर अपात्र ठरलेल्या कोणत्याही राजकीय पक्षाच्या दोन्ही सभागृहाच्या सदस्यालाही मंत्री म्हणून नियुक्त करण्यास अपात्र ठरवले जाईल. २००३ च्या ९१ व्या दुरुस्ती कायद्यातही ही तरतूद करण्यात आली होती. • राष्ट्रपतींच्या आनंदात मंत्री पदभार भूषवतील. • मंत्रिमंडळाची जबाबदारी लोकसभेची एकत्रितपणे असेल. • राष्ट्रपती एखाद्या मंत्र्याला पद आणि गोपनीयतेची शपथ देतील. • सलग सहा महिने संसदेचे (दोन्ही सभागृह) सदस्य नसलेला मंत्री मंत्री होणे बंद करेल. • मंत्र्यांचे वेतन आणि भत्ते संसदेकडून ठरवले जातील. • मंत्र्यांची जबाबदारी • सामूहिक जबाबदारी • सरकारच्या संसदीय व्यवस्थेच्या कामकाजाचे मूलभूत तत्त्व हे सामूहिक जबाबदारीचे तत्त्व आहे. • अनुच्छेद ७५ मध्ये स्पष्टपणे म्हटले आहे की मंत्रिमंडळ लोकसभेला एकत्रितपणे जबाबदारआहे. • याचा अर्थ सर्व मंत्र्यांकडे लोकसभेची संयुक्त जबाबदारी आहे. • ते एक संघ म्हणून काम करतात, पोहतात किंवा एकत्र बुडतात. • जेव्हा लोकसभेत मंत्रिमंडळाविरुद्ध अविश्वास ठराव मंजूर होतो, तेव्हा सर्व मंत्र्यांना राज्यसभेच्या मंत्र्यांसह राजीनामा द्यावा लागेल. • सामूहिक जबाबदारीच्या तत्त्वाचा अर्थ असाही होतो की मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत मतभेद असले तरी मंत्रिमंडळाच्या निर्णयांमध्ये सर्व कॅबिनेट मंत्र्यांना (आणि इतर मंत्र्यांना) बांधून ठेवतात. त्यामुळे विधान १ बरोबर आहे. • मंत्रिमंडळाच्या निर्णयांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहणे आणि संसदेच्या आत आणि बाहेरही त्यांना पाठिंबा देणे हे प्रत्येक मंत्र्याचे कर्तव्य आहे. • जर कोणताही मंत्री मंत्रिमंडळाच्या निर्णयाशी असहमत असेल आणि त्याचे समर्थन करण्यास तयार नसेल तर त्यांनी राजीनामा द्यावा. • वैयक्तिक जबाबदारी • अनुच्छेद ७५ मध्ये वैयक्तिक जबाबदारीचे तत्त्वही समाविष्टआहे. त्यामुळे विधान २ बरोबर आहे. • त्यात म्हटले आहे की, राष्ट्रपतींच्या आनंदादरम्यान मंत्री पद भूषवतात, याचा अर्थ मंत्री लोकसभेचा आत्मविश्वास उपभोगत असतानाही राष्ट्रपती एखाद्या मंत्र्याला काढून टाकू शकतात. • तथापि, राष्ट्रपती पंतप्रधानांच्या सल्ल्यानेच मंत्र्याला काढून टाकतात.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('1 किंवा 2 नाही') आणि पर्याय 3 ('1 आणि 2 दोन्ही') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 75 → 1 आणि 2 दोन्ही'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 75 चा संबंध थेट '1 आणि 2 दोन्ही' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('फक्त 1'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 2 दोन्ही' हे ठरते. • पर्याय 2 ('फक्त 2'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 2 दोन्ही' हे ठरते. • पर्याय 4 ('1 किंवा 2 नाही'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 2 दोन्ही' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('1 आणि 2 दोन्ही') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 10

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+