पर्याय C योग्य आहे.
In News
• पंचायती राज मंत्रालयाने आझादी का अमृत महोत्सव अंतर्गत पंचायतींना त्यांचे स्वतःचे उत्पन्न वाढविण्यासाठी सक्षम करण्यासाठी ToT कार्यक्रम सुरू केला आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• सदर ToT कार्यक्रम राष्ट्रीय ग्राम स्वराज अभियान (RGSA) उपक्रमाचा एक भाग आहे.
• हे पंचायतींच्या, विशेषतः स्व-स्रोत महसूल (OSR) क्षमता वाढवून आर्थिक स्वायत्तता सुधारण्यासाठी, क्षमता वाढीवर लक्ष केंद्रित करते. म्हणून, पर्याय 3 योग्य आहे.
• सदर कार्यक्रम IIM अहमदाबादच्या सहकार्याने राबविला जात आहे.
पूरक माहिती:
• शाश्वत विकास उद्दिष्टांनुसार (SDGs) पंचायती राज संस्था विकसित करण्यासाठी, 2018 मध्ये RGSA सुरू करण्यात आले असून 2022-26 साठी त्याचे नूतनीकरण करण्यात आले आहे.
• हे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांना व्यापते, ज्यामध्ये संविधानाच्या भाग IX मध्ये समाविष्ट नसलेले क्षेत्र (जेथे पंचायती औपचारिकपणे अस्तित्वात नाहीत) समाविष्ट आहेत.
The correct answer is option C.
In News
• The Ministry of Panchayati Raj has launched the ToT programme under Azadi Ka Amrit Mahotsav to empower Panchayats in enhancing their Own Source Revenue.
Explanation & Key Takeaways:
• The ToT programme is part of the Rashtriya Gram Swaraj Abhiyan (RGSA) initiative.
• It focuses on capacity building of Panchayats, particularly to improve financial autonomy by enhancing Own Source Revenue (OSR) capabilities. Hence, option 3is correct.
• The programme is implemented in collaboration with IIM Ahmedabad.
Related Concepts:
• RGSA was launched in 2018 and revamped for 2022-26 to develop Panchayati Raj Institutions in line with Sustainable Development Goals (SDGs).
• It covers all states and UTs, including areas not covered by Part IX of the Constitution (where Panchayats don’t formally exist).
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('आकांक्षी जिल्ह्यांमध्ये डिजिटल साक्षरतेला प्रोत्साहन देणे.') आणि पर्याय 3 ('स्व-स्रोत उत्पन्न निर्मितीद्वारे पंचायत स्तरावरील वित्तीय स्वायत्तता मजबूत करणे.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Promoting digital literacy in aspirational districts.') with Option 3 ('Strengthening Panchayat-level financial autonomy through Own Source Revenue generation.'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → स्व-स्रोत उत्पन्न निर्मितीद्वारे पंचायत स्तरावरील वित्तीय स्वायत्तता मजबूत करणे.'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'स्व-स्रोत उत्पन्न निर्मितीद्वारे पंचायत स्तरावरील वित्तीय स्वायत्तता मजबूत करणे.' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Constitutional Clause → Strengthening Panchayat-level financial autonomy through Own Source Revenue generation.'. Associate Constitutional Clause directly with 'Strengthening Panchayat-level financial autonomy through Own Source Revenue generation.'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('शहरी तरुणांमध्ये उद्योजकता कौशल्ये निर्माण करणे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्व-स्रोत उत्पन्न निर्मितीद्वारे पंचायत स्तरावरील वित्तीय स्वायत्तता मजबूत करणे.' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('सरकारी अधिकाऱ्यांमध्ये सायबरसुरक्षा प्रशिक्षण वाढवणे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्व-स्रोत उत्पन्न निर्मितीद्वारे पंचायत स्तरावरील वित्तीय स्वायत्तता मजबूत करणे.' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('आकांक्षी जिल्ह्यांमध्ये डिजिटल साक्षरतेला प्रोत्साहन देणे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्व-स्रोत उत्पन्न निर्मितीद्वारे पंचायत स्तरावरील वित्तीय स्वायत्तता मजबूत करणे.' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('स्व-स्रोत उत्पन्न निर्मितीद्वारे पंचायत स्तरावरील वित्तीय स्वायत्तता मजबूत करणे.') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Building entrepreneurship skills among urban youth.'): Incorrect. As per official verified records, 'Strengthening Panchayat-level financial autonomy through Own Source Revenue generation.' is the valid fact.
• Option 2 ('Enhancing cybersecurity training among public officials.'): Incorrect. As per official verified records, 'Strengthening Panchayat-level financial autonomy through Own Source Revenue generation.' is the valid fact.
• Option 4 ('Promoting digital literacy in aspirational districts.'): Incorrect. As per official verified records, 'Strengthening Panchayat-level financial autonomy through Own Source Revenue generation.' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Strengthening Panchayat-level financial autonomy through Own Source Revenue generation.').