लोकसभा सभापती हे योग्य उत्तर आहे.
महत्त्वाची टीप:
संसदेची संयुक्त बैठक:
• संसदेची संयुक्त बैठक भरवण्यासाठी राष्ट्रपती सभागृहांना अभिनिमंत्रित करतात (अनुच्छेद 108).
• संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षस्थान लोकसभेचा सभापती भूषवतो. म्हणून, पर्याय (4) बरोबर आहे.
• सभापतीच्या अनुपस्थितीत, लोकसभेचा उपसभापती अध्यक्षस्थान भूषवतो किंवा त्याच्या अनुपस्थितीत, राज्यसभेचा उपसभापती अध्यक्ष असेल.
• राज्यसभा सभापती, संसदेच्या संयुक्त बैठकीचे अध्यक्षस्थान भूषवत नाही.
• जर वरीलपैकी कोणीही अधिकारी उपस्थित नसेल तर, संसदेचा कोणताही अन्य सदस्य दोन्ही सभागृहाच्या सहमतीने अध्यक्षस्थान भूषवू शकेल.
पूरक माहिती:
• भारतीय संसद ही द्विगृही आहे.
• कोणतेही विधेयक मंजूर करण्यासाठी दोन्ही सभागृहांची संमती आवश्यक असते.
• वरिष्ठ सभागृह (राज्यसभा) आणि कनिष्ठ सभागृह (लोकसभा) यांच्यात कधी कधी कोंडीची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.
• त्यामुळे ही कोंडी तोडण्यासाठी भारतीय संविधानात दोन्ही सभागृहांच्या संयुक्त बैठकीची तरतूद करण्यात आली आहे.
The correct answer is Speaker of Lok Sabha.
Important Notes:
• The joint sitting of the Parliament:
• It is called by the President (Article 108).
• It is presided over by the Speaker. So, option 4 is correct.
• In his absence, it is presided over by the Deputy Speaker of the Lok Sabha, or in his absence, the Deputy-Chairman of the Rajya Sabha presides.
• The Chairman doesn't preside over the joint session.
• If any of the above officers are not present then any other member of the Parliament can preside by consensus of both the House.
Related Concepts:
• The Parliament of India is bicameral.
• The concurrence of both houses is required to pass any bill.
• There may be some situations of deadlock between the upper house (Rajya Sabha) and the lower house (Lok Sabha).
• Therefore, the Constitution of India provides for Joint sittings of both the Houses to break this deadlock.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('भारताचा राष्ट्रपती') आणि पर्याय 4 ('लोकसभा सभापती') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 1 ('President of India') with Option 4 ('Speaker of Lok Sabha'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'कलम 108 → लोकसभा सभापती'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 108 चा संबंध थेट 'लोकसभा सभापती' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Article 108 → Speaker of Lok Sabha'. Associate Article 108 directly with 'Speaker of Lok Sabha'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('भारताचा राष्ट्रपती'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोकसभा सभापती' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('भारताचा उपराष्ट्रपती'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोकसभा सभापती' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('भारताचा प्रधानमंत्री'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोकसभा सभापती' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('लोकसभा सभापती') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('President of India'): Incorrect. As per official verified records, 'Speaker of Lok Sabha' is the valid fact.
• Option 2 ('Vice-President of India'): Incorrect. As per official verified records, 'Speaker of Lok Sabha' is the valid fact.
• Option 3 ('Prime Minister of India'): Incorrect. As per official verified records, 'Speaker of Lok Sabha' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 4 ('Speaker of Lok Sabha').