योग्य उत्तर समवर्ती सूची आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• भारतीय राज्यघटनेची 7वी अनुसूची केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारांमधील अधिकारांच्या विभाजनाशी संबंधित आहे.
• हे भारतीय राज्यघटनेच्या 12 अनुसूचींचा एक भाग आहे.
• केंद्र आणि राज्य यांच्यातील अधिकारांची विभागणी सातव्या अनुसूचीमध्ये नमूद केलेल्या तीन प्रकारच्या सूचीद्वारे अधिसूचित केली जाते:
• केंद्रीय सूची (100 विषय)
• राज्य सूची (61 विषय)
• समवर्ती सूची (52 विषय)
पूरक माहिती:
• तीनही सूचीतील काही महत्त्वाचे विषय:
+---------------------+----------------------+---------------+
| संघ सूची | राज्य सूची | समवर्ती सूची |
+---------------------+----------------------+---------------+
| रक्षा | सार्वजनिक सुव्यवस्था | विवाह |
| नागरिकत्व | मादक दारू | कामगार संघटना |
| भारतीय रिझर्व्ह बँक | कृषी | शिक्षण |
| रेल्वे, बँकिंग इ. | सट्टा आणि जुगार | वीज |
+---------------------+----------------------+---------------+
The correct answer is Concurrent list.
Explanation & Key Takeaways:
• The 7th Schedule of the Indian Constitution deals with the division of powers between the Union government and State governments.
• It is a part of 12 Schedules of the Indian Constitution.
• The division of powers between Union and State is notified through three kinds of the list mentioned in the seventh schedule:
• Union List (100 subjects)
• State List (61 subjects)
• Concurrent List (52 subjects)
Related Concepts:
• Some important subjects of all the three lists:
+-------------------------+----------------------+-----------------+
| Union list | State List | Concurrent List |
+-------------------------+----------------------+-----------------+
| Defence | Public order | Marriage |
| Citizenship | Intoxicating liquors | Trade Unions |
| Reserve Bank of India | Agriculture | Education |
| Railways, Banking, etc. | Betting and gambling | Electricity |
+-------------------------+----------------------+-----------------+
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('अवशिष्ट शक्ती') आणि पर्याय 3 ('समवर्ती सूची') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Residuary powers') with Option 3 ('Concurrent list'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → समवर्ती सूची'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'समवर्ती सूची' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Constitutional Clause → Concurrent list'. Associate Constitutional Clause directly with 'Concurrent list'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('संघ सूची'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'समवर्ती सूची' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('राज्य सूची'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'समवर्ती सूची' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('अवशिष्ट शक्ती'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'समवर्ती सूची' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('समवर्ती सूची') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Union list'): Incorrect. As per official verified records, 'Concurrent list' is the valid fact.
• Option 2 ('State list'): Incorrect. As per official verified records, 'Concurrent list' is the valid fact.
• Option 4 ('Residuary powers'): Incorrect. As per official verified records, 'Concurrent list' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Concurrent list').