Polity
Basics of Constitution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारतीय संविधानानुसार, संपत्तीचे केंद्रीकरण हे कशाचे उल्लंघन आहे?
Under the Indian Constitution, concentration of wealth is the violation of
पर्याय (Options):
A
समानतेचा हक्क
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे
C
स्वातंत्र्याचा हक्क
D
कल्याणकारी संकल्पना
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• भारतीय संविधानाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांच्या अनुच्छेद 39 (c) अन्वये, आर्थिक व्यवस्थेच्या कार्यामुळे संपत्ती आणि उत्पादनाच्या साधनांच्या केंद्रीकरणामुळे सामान्य नुकसान होऊ नये. त्यामुळे संपत्तीचे केंद्रीकरण हे राज्य धोरणाच्या निर्देशक तत्त्वांचे उल्लंघन करते. म्हणून, पर्याय 2 योग्य आहे.
महत्त्वाची टीप:
राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP)
• भारतीय संविधानाच्या भाग-IV अंतर्गत, अनुच्छेद 36-51, राज्य धोरणाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांशी (DPSP) संबंधित आहेत.
• राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP) या संकल्पनेच्या स्त्रोत हा 1937 ची आयरिश राज्यघटना होती, ज्याने स्पॅनिश राज्यघटनेकडून ती घेतली होती.
• या भागामध्ये समाविष्ट असलेल्या तरतुदी न्यायप्रविष्ट नाहीत, परंतु ही तत्त्वे देशाच्या कारभारात मूलभूत असून कायदे करताना ही तत्त्वे लागू करणे हे राज्याचे कर्तव्य असेल.
• जरी बहुतेक मूलभूत हक्क हे राज्यावर नकारात्मक दायित्व असली, तरी DPSPs हे राज्यासाठी सकारात्मक दायित्वे आहेत, जी न्यायप्रविष्ट नाहीत.
• डॉ. बी. आर. आंबेडकरांनी या तत्त्वांचे वर्णन भारतीय संविधानाची '‘नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्ये' असे केले होते.
• लोकांसाठी सामाजिक-आर्थिक न्याय सुनिश्चित करणे आणि भारताला कल्याणकारी राज्य म्हणून स्थापित करणे हे या तत्त्वांचे उद्दिष्ट आहे.